Κοντά μια δεκαετία πριν, ο καθηγητής μας στο εργαστήριο ραδιοφώνου του τμήματος και τότε αναπληρωτής διευθυντής ειδήσεων στο ραδιόφωνο της ΕΡΤ, Μιχάλης Κυριακίδης, μας είχε πάει να επισκεφθούμε το Ραδιομέγαρο για να δούμε από κοντά τις εγκαταστάσεις του ραδιοφώνου. Περνώντας από τους διαδρόμους και κοιτώντας με αγνή, αυθόρμητη και αδηφάγα περιέργεια τις πόρτες που ανοιγόκλειναν, τα γραφεία, τον εξοπλισμό, τα στούντιο, βλέπουμε ξαφνικά μπροστά μας, να κάθεται δίπλα σε μια πόρτα (στούντιο ή γραφείου, θα σας γελάσω), σε ένα σκαμπό, χαμογελαστός και ήρεμος, ο Μάνος Ελευθερίου.
Χαιρετήθηκαν με τον καθηγητή μας, τον οποίο ρώτησε ποιοι-ες είμαστε και αφού εκείνος του εξήγησε, χαμογέλασε, μας ρώτησε αν μας αρέσει το ραδιόφωνο και μετά τις δειλές ή ενθουσιώδεις απαντήσεις, μας ευχήθηκε καλή σταδιοδρομία.
Θυμάμαι ακόμη τη στιγμή που τον είδα, απολύτως πραγματικό και σε απόσταση μερικών βημάτων και τον ενθουσιασμό με τον οποίο ψιθύρισα στη φίλη μου "μπροστά μας είναι ο Μάνος Ελευθερίου, ο ποιητής!"
Ακολούθησαν μερικές φορές ακόμη, μέσα στα χρόνια, που τύχαινε να τον συναντώ σε παραστάσεις ή παρουσιάσεις βιβλίων, πάντα χαμογελαστό και ευγενή σε κάθε βλέμμα με το οποίο διασταυρωνόταν το δικό του.
Μία από τις τελευταίες ήταν το φθινόπωρο του 2016, στο "Poems 'n' Crimes" των εκδόσεων Γαβριηλίδη, όπου παρουσίαζε (και τί πραγματική κι ανέλπιστη τιμή!) την πρώτη ποιητική συλλογή ενός νέου ποιητή, του Τάσου Θεοτόκη. Η γενναιοδωρία στα λόγια, αλλά και στον τρόπο του, η ενθάρρυνση προς τον νέο ποιητή (αλλά και εν γένει τους νέους), η γλυκύτητα, η σεμνότητα, ο αυτοσαρκασμός και το λεπτό, αν και οξύ, χιούμορ του, ο μαγικός τρόπος του να "γκρεμίζει" τον φόβο -αλλά όχι τα πρόσωπα και τις έννοιες- απέναντι στα αριστουργήματα, τους ανεπανάληπτους ποιητές, τις ιερές μορφές που χαρακτήρισαν την ποίηση και διαμόρφωσαν τον κόσμο, απέδειξαν εκ νέου γιατί αυτός ο άνθρωπος κατάφερε να γίνει τόσο αγαπητός σε τόσους πολλούς ανθρώπους. Όλοι-ες έχουμε σιγοτραγουδήσει τους στίχους του, κάποιοι προχώρησαν και στην μη μελοποιημένη ποίησή του, άλλοι στην πεζογραφία του και κάποιοι άλλοι τον ακολουθούσαν ως πιστοί ακροατές στις ραδιοφωνικές του εκπομπές.
Ο Μάνος Ελευθερίου έφυγε από τη ζωή σήμερα το πρωί, 22 Ιουλίου 2018, από καρδιακή ανακοπή, μετά από μία σοβαρή επέμβαση στην οποία υποβλήθηκε, αφήνοντας ένα κενό που, όσο κοινότοπο κι αν ακούγεται σε τέτοιες περιπτώσεις, είναι πράγματι δυσαναπλήρωτο. Πλήρης ημερών και έργων μεν, αλλά με πολλά ακόμη που θα μπορούσε να μας χαρίσει με την παρουσία και το ανήσυχο πνεύμα του.
Έχει γράψει υπέροχα, δυνατά, τραγούδια που έγιναν κτήμα όλων μας ("Μαλαματένια λόγια", "Ποιος τη ζωή μου", "Άλλος για Χίο τράβηξε" κλπ), αλλά εγώ θα αγαπώ πάντα λίγο περισσότερο αυτό:
Το 2016 φεύγει σε λίγες ώρες και μέχρι να μας αποχαιρετήσει θα διατηρήσω τις επιφυλάξεις μου -μας ταλαιπώρησε, μην κρυβόμαστε! Ήταν μια χρονιά με πολλές δυσκολίες, κυρίως ψυχική φθορά, εμπόδια, αλλαγές, καθυστερήσεις και αναβολές, πίεση, αρκετά δυσάρεστα νέα (ζούμε σ' έναν κόσμο που γίνεται όλο και πιο τρομακτικός και πρέπει επιτέλους να βρούμε την σωστή ισορροπία για να πάψει να συμβαίνει), μπλοκάρισμα στην επικοινωνία, επαναπροσδιορισμούς σε σχέση με τους άλλους και με τον εαυτό, αλλά ευτυχώς, είχε και αρκετές στιγμές που θα συνεχίσουν να λάμπουν ως αναμνήσεις.
Από πολύ νωρίς στην χρονιά προέκυψαν διάφορα, ο προβληματισμός και η ψυχική ταλαιπωρία κράτησαν επί μακρόν, γιατί ποτέ δεν είναι εύκολη η αποδοχή ότι πάντα θα υπάρχουν καταστάσεις και άνθρωποι που μας απογοητεύουν. Έμαθα, όμως, σημαντικά πράγματα, όπως καθένας θαρρώ, και αυτά κρατώ: ότι για εκείνους που αποχωριζόμαστε ή από τους οποίους αποστασιοποιούμαστε, υπάρχουν εκείνοι που είναι δίπλα μας, μας νοιάζονται, μας αγαπούν και μας στηρίζουν, γελάμε και συγκινούμαστε μαζί.
Κάποιες πόρτες που πρέπει να κλείσουμε ή να μην ανοίξουμε καν, μας δίνουν λόγο να αναζητήσουμε μια άλλη, καλύτερη που θα μας φέρει πιο κοντά στο επιθυμητό.
Έμαθα να αξιολογώ καλύτερα και ίσως, λίγο πιο αυστηρά, ώστε τα προσφερόμενα να έχουν τους σωστούς αποδέκτες και συνειδητοποίησα ότι πράγματι, ορισμένες φορές, η ελπίδα ότι όλοι κρύβουμε κάτι καλό που, ε, δεν μπορεί, θα φανεί, είναι μεγάλη παγίδα και φενάκη.
Έμαθα πια να αντιμετωπίζω με ψυχραιμία, πρωτοφανή ταχύτητα αντιδράσεων και με αυτοσαρκασμό όλες τις αναποδιές και τις καθυστερήσεις που προέκυψαν (και ήταν πολλές, στην αρχή ούτε την ψυχραιμία είχα, ούτε όρεξη για χιούμορ) -αλλά η κούραση συνεχίζεται. Και κυρίως, πότε πρέπει να κλείνουν οι κύκλοι (καθόλου εύκολο ή ανώδυνο, αλλά εξαιρετικά χρήσιμο).
Στις καλύτερες στιγμές του '16, κρατώ σε περίοπτη θέση τις δύο εβδομάδες του Bob Festival τον Μάιο κι αυτό χάρις στα υπέροχα, αξιαγάπητα και φωτεινά πλάσματα που απαρτίζουν τους AbOvo και τους 4Frontal. Αλλά, και τις συναντήσεις με ανθρώπους που είτε είναι ήδη αγαπημένοι και το επιβεβαίωσαν ξανά, είτε εκτίμησα και θαύμασα σ' αυτή την πρώτη γνωριμία.
Κρατώ τα πανέμορφα καλλιτεχνικά δημιουργήματα που μ' έκαναν να συγκινηθώ, να γελάσω λυτρωτικά, να θαυμάσω και να νιώσω περήφανη που έχω την τύχη να γίνομαι κοινωνός αυτών, αλλά και να συναναστρέφομαι τους δημιουργούς τους.
Και το σημαντικότερο, κρατώ τις στιγμές με τους δικούς μου ανθρώπους, που μου απέδειξαν ότι άξιζαν που ήταν εδώ, που ήμασταν μαζί και αυτή τη χρονιά. Απλές, αλλά ουσιαστικές στιγμές, συζητήσεις, αναλύσεις, προβληματισμοί, διαφωνίες, σχέδια, όνειρα, γέλια, δάκρυα, αγκαλιές, γλυκά, αστεία, αγάπη.
Γι' αυτό και αποφάσισα ότι τις τελευταίες δύο εβδομάδες του χρόνου ήθελα να τις γεμίσω με συναντήσεις μαζί τους, είτε για μια απλή βόλτα, είτε ένα γρήγορο πέρασμα από τον χώρο εργασίας, είτε στο θέατρο (ως θεατές, αλλά και με μερικούς επί σκηνής), κάτι απλό, που κρύβει όλη την ουσία για να κλείσει όμορφα η χρονιά. Και το έκανα, με δυο-τρεις εξαιρέσεις που, ωστόσο, καταφέραμε να μιλήσουμε έστω τηλεφωνικά. Γιατί όταν έχουμε γεμάτη καρδιά, όλα μοιάζουν καλύτερα.
Σε όσους δεν λείψαμε, όσοι δεν μας αναζήτησαν/σκέφτηκαν/έδειξαν να νοιάζονται για εμάς, ούτε μας εκτίμησαν και μας φρόντισαν όπως έπρεπε αυτή τη χρονιά, είναι όσοι θα φύγουν οριστικά τη νέα. Όσο μεγαλώνουμε οφείλουμε στον εαυτό μας να διώχνουμε τα βάρη, ό,τι μας κρατά πίσω και είναι -ή καταλήγει- επιφανειακό, τυπικό και ανούσιο, ώστε να έχουμε και να δίνουμε χώρο στα ουσιώδη.
Εύχομαι λοιπόν, για το 2017, ό,τι καλό έχουμε να διατηρηθεί και να ανθίσει, το ίδιο και όλοι οι αγαπημένοι μας, να είμαστε όλες και όλοι υγιείς, τα δύσκολα που μας έφερε ο χρόνος που φεύγει να τα πάρει μαζί του και να μας αφήσει μόνο τη γνώση από αυτά. Κι αν έρθουν δυσκολίες, ας είναι μικρές, σύντομες, διαχειρίσιμες, ανώδυνες και να έχουμε τη δύναμη να βγούμε αλώβητοι, έχοντας δίπλα μας τους κατάλληλους ανθρώπους.
Το 2017 να μας κάνει να ξαναπιστέψουμε στα θαύματα, σε έναν κόσμο που δεν θα επαναλάβει τα λάθη του παρελθόντος και θα φροντίσει τον άνθρωπο χωρίς αστερίσκους και εξαιρέσεις. Να πάψουμε να είμαστε έτοιμοι να επικρίνουμε, κατακρίνουμε ή να στεκόμαστε -υπερτονίζοντάς τα μονίμως- στα αρνητικά και να δίνουμε γενναιόδωρα έναν καλό λόγο, να επιβραβεύουμε τον κόπο, την προσπάθεια, το ταλέντο, την επιμονή και την ενεργητική αισιοδοξία.
Να κάνουμε τη διαφορά, καθεμία/καθένας ξεχωριστά και όλοι μαζί και να έχουμε μια καλή χρονιά, που να μας φερθεί ωραία, με ευγένεια, σεβασμό και καλοσύνη. Να χαμογελάμε και να γελάμε πηγαία περισσότερο και να δυσανασχετούμε λιγότερο.
Ν' αγαπήσουμε με πάθος ανθρώπους, στόχους και ευγενείς σκοπούς, όνειρα, βιβλία, παραστάσεις, μουσικές, ταινίες, μέρη, γεύσεις, καινούργιες διαδρομές και ν' αγαπηθούμε όσο και όπως μας αξίζει. Να βρίσκουμε και να περνάμε χρόνο με τους αγαπημένους μας, αλλά και με τον εαυτό μας, γιατί αυτές είναι επενδύσεις ζωής.
Αυτή τη χρονιά ας μην έχουμε προσδοκίες που μπορεί να ματαιωθούν, αλλά διάθεση, δύναμη και πείσμα να προσπαθήσουμε για το καλύτερο και ανοιχτή αγκαλιά σε κάθε καλό.
Το Bob Theatre Festival έχει ξεκινήσει από τη Δευτέρα 9/5 και μέχρι την Κυριακή 15/5, το πιο ζωηρό, χαρούμενο και λαμπρό φεστιβάλ θεάτρου θα ομορφαίνει τα απογεύματα και τα βράδια μας. Παράλληλα, καθημερινά οι Culturίστριες στο Radio Reboot (www.radioreboot.gr), 4-5μμ, παρουσιάζουν την "Ώρα του Bob" με συνεντεύξεις των συντελεστών από τις παραστάσεις της κάθε ημέρας. Πέρα από τις συνεντεύξεις
και τις εκπομπές, όμως, υπάρχει κάτι πολύ σημαντικότερο και ουσιαστικότερο. Είναι η
ατμόσφαιρα του Bob, που διακρίνεται από γιορτινή διάθεση, ζεστασιά, χαρά και
ενθουσιασμό, είναι οι τόσο ωραίες παραστάσεις που συμμετέχουν κι έχουν επιλεγεί
με προσοχή από τα παιδιά και τέλος, είναι οι άνθρωποι που κάνουν όλα τα
παραπάνω. Αν μια χρονιά γίνεις «κοινωνός» όλης αυτής της ομορφιάς και της χαράς, δεν γίνεται
να μείνεις μακριά, θα το περιμένεις σταθερά και με ανυπομονησία κάθε Μάιο.
Μέσα σ'
αυτά, θυμήθηκα πώς γνωριστήκαμε με τους ανθρώπους που απόψε απολαύσαμε με τρομερό
ενθουσιασμό και θαυμασμό γι’ αυτό που έκαναν επί σκηνής στο «Είσαι ένα κτήνος, Βίσκοβιτς», τους AbOvoκαι τους
4Frontal. Πρόκειται για μία από τις ωραιότερες και απολαυστικότερες παραστάσεις που έχω δει (κι ευτυχώς, έχω δει αρκετές και πάρα πολύ καλές).
Ας ξεκινήσουμε την αναδρομή λοιπόν...
Τον
Οκτώβριο του 2012, ο αγαπητός συμπαραγωγός (τότε, επί εποχής Παντείου) Μανώλης
μού στέλνει ένα email στο οποίο, αφού μου εξηγεί ότι υπάρχει μια παράσταση με
την οποία έχουν κατενθουσιαστεί όσοι φίλοι-γνωστοί του την έχουν δει και ότι η
ομάδα που την ανεβάζει είναι εξαιρετική, έχει προσθέσει το link από την σελίδα
της παράστασης σε περίπτωση που θα μας ενδιέφερε για την εκπομπή.
Το επόμενο βήμα, αμέσως μόλις συμφωνούμε με το ραδιοφωνικό
μου ταίρι, είναι να τηλεφωνήσω στο θέατρο και να ζητήσω στοιχεία επικοινωνίας
με την ομάδα. Μου δίνουν το τηλέφωνο του σκηνοθέτη, ο οποίος απαντά βροντερά,
γρήγορα και ανυποψίαστα. Του εξηγώ τί θέλουμε, για πότε και μου λέει με
ενθουσιασμό και χαρά ότι θα μιλήσει πρώτα με την ομάδα και μετά θα μου πει
ποιοι θα έρθουν, γιατί είναι πολλοί. Τελικά, ήρθε εκείνος, η Αμαλία Νίνου και ο
Χάρης Κρεμμύδας. Άμα τη εμφανίσει, μας κέρδισε με το πόσο θετικός και ανοιχτός
άνθρωπος είναι. Περάσαμε πάρα πολύ ωραία σ’ εκείνη την εκπομπή μαζί τους.
Ο σκηνοθέτης ήταν ο Θανάσης Ζερίτης, η ομάδα η 4Frontal και η παράσταση το «Σσς...
κάποιος έρχεται».
Επί
εποχής Reboot, έναν χρόνο και κάτι μετά, δηλαδή το 2014, έρχεται ο Σταύρος
Γιαννουλάδης και ο Αποστόλης Κουτσιανικούλης με αφορμή τρεις παραστάσεις, τον «Μουνή»,
την «Αύξηση» και τον «Faust». Τον Μάιο εκείνης της χρονιάς, στο πλαίσιο του
Bob, μας επισκέπτεται ο Πάνος Τοψίδης σε μια απολαυστική 15λεπτη συνέντευξη για τη συμμετοχή της παράστασης «Η
αύξηση» στο φεστιβάλ. Πέρυσι, ανεβάζουν το «Όλα τα μανιτάρια
τρώγονται (αν και ορισμένα μόνο μια φορά)» και μας επισκέπτονται η Αριστέα
Σταφυλαράκη με τον Σταύρο. Φέτος, με την «Οικογένεια Μπες-Βγες» η
Αμαλία και η Αριστέα επέστρεψαν στα γνώριμα, ενώ το ραδιοφωνικό μας "βάπτισμα"παίρνουν η Ελένη Κουτσιούμπα και η Ευαγγελία Καρακατσάνη.
Με τους AbOvo τα πράγματα ξεκίνησαν περίπου την ίδια εποχή, λίγους μήνες αργότερα. Είναι τέλος Μαρτίου του 2013 και με αφορμή το «Έγκλημα στη
γκαλερί» της ομάδας, αλλά και μια παράσταση στο πλαίσιο σεμιναρίων που κάνει εκείνος, ο
Γιάννης Σαρακατσάνης έρχεται για πρώτη -αλλά, φυσικά, όχι τελευταία- φορά στην
εκπομπή.
Γενικά, εκείνη την ραδιοφωνική χρονιά γνωρίσαμε πολλούς ανθρώπους που
εκτιμήσαμε, θαυμάσαμε, αγαπήσαμε και συνεχίζουμε ακόμη.
Την επόμενη χρονιά, πάλι Μάρτιο, έχουμε μετακομίσει
ραδιοφωνικά και ο Γιάννης ξανάρχεται στην εκπομπή για τα «I will survive», «H
μαφία δεν κοιμάται ποτέ» και «Πινόκιο», την ημέρα που ξεκινούν οι συζητήσεις
για το Bob 2014 στο Bios. Έτσι, πάνω στη συζήτηση "πέφτει" η ιδέα να κάνουμε κάτι με την εκπομπή και τον σταθμό (και πράγματι, γίνεται).
Μια
εβδομάδα αργότερα, ο Φάνης Παυλόπουλος έρχεται -μαζί με τον Χάρη Αττώνη και τον
Κωνσταντίνο Ασπιώτη- με αφορμή το «Armadale», εκτός ομάδας. Τον Ιούνιο, η Βάσω Καβαλιεράτου έρχεται
με αφορμή την «Ηλέκτρα». Τον Ιανουάριο του 2015, έχουμε μετακομίσει ως σταθμός και
στην τρίτη εκπομπή έρχεται ο Γιώργος Αγγελόπουλος με την παράσταση «Ο
Κανίβαλος. Η ανείπωτη ιστορία ενός οικονομικού δολοφόνου». Τον Νοέμβριο του
2015 -μια εβδομάδα μετά τα κορίτσια της 4Frontal- έρχεται και πάλι ο Γιάννης για το «Δάνειο».
Όλες οι παραπάνω παραστάσεις
είναι εκτός ομάδας, μέχρι τον Δεκέμβριο, όπου η Βάσω, η Σωσώ Χατζημανώλη και η Αλεξάνδρα
Ούστα έρχονται να μας μιλήσουν για «Το τελευταίο πανέρι».
Μέσα σ’ αυτά τα -σχεδόν 4- χρόνια έχουμε όλοι αλλάξει,
βελτιωθεί και εξελιχθεί πολύ τολμώ να πω, αλλά συνεχίζουμε να συναντιόμαστε πάντα με ουσιαστικό σεβασμό και στήριξη και, από πλευράς μας, ειλικρινή θαυμασμό και εκτίμηση για τα υπέροχα πράγματα που κάνουν.
Προφανώς, υπάρχουν οι άνθρωποι-αδυναμίες, ασχέτως χρόνου γνωριμίας, αλλά ο θαυμασμός και η συγκίνηση για το ταλέντο, την εργατικότητα και την επιμονή να κάνουν αυτό που αγαπούν αφορά και τις δύο ομάδες εν συνόλω.
Με την αποψινή παράσταση -μια ευτυχής συγκυρία και συνεργασία των δύο ομάδων- απέδειξαν ακόμη μια φορά πως ελπίδα για ωραία πράγματα, για χαμόγελα, γέλια, σκέψεις, συναισθήματα, δημιουργία, ουσία, υπάρχει. Ευτυχώς, υπάρχει! Και μακάρι να μακροημερεύσουν οι ομάδες, οι συνεργασίες, το Bob, χωρίς εμπόδια (αποδεικνύουν, ούτως ή άλλως, εμπράκτως τόσα χρόνια πόσο αγαπούν αυτό που κάνουν και γίνονται χίλια κομμάτια για να συνεχίσουν να το κάνουν) και να "γεννούν" τόσο ωραία πράγματα (με την ετυμολογική σημασία του "ωραίου": ο σωστός συνδυασμός, την κατάλληλη στιγμή, με τον σωστό τρόπο). Και όπως είπαμε και στον Γιάννη: Είχαμε ανάγκη να γελάσουμε τόσο, αλλά ποιοτικά, όχι χαζοχαρούμενα. Με κάτι που είχε ωραία προσέγγιση, ωραίες ιδέες, πολλή δουλειά και αμέτρητο ταλέντο.
Την Πέμπτη 12/5, η παράσταση "Είσαι ένα κτήνος, Βίσκοβιτς" επιστρέφει στο Bob και στο Bios, μην το χάσετε, ειλικρινά!
ΥΓ. Με το χέρι στην καρδιά, δεν είναι υποκειμενικά υπέροχη η παράσταση, αλλά απολύτως αντικειμενικά -μόνο η συγκίνηση γι' αυτό είναι υποκειμενική, επειδή είναι από τους γλυκύτερους, πιο ταλαντούχους, εργατικούς, σεμνούς, ασυμπλεγματικούς και άξιους ανθρώπους που έχω γνωρίσει (και αξιαγάπητοι!).
H 19η Ιουνίου είναι πάντα μια δύσκολη μέρα. Πέρασαν κιόλας 18 χρόνια από εκείνο το βράδυ που χτύπησε το τηλέφωνο και από την άλλη άκρη μια γνώριμη φωνή ανακοίνωνε με λυγμούς την μεγάλη απώλεια. Άκουγα το κλάμα στο διπλανό δωμάτιο και χωρίς να έχω καταλάβει τί έγινε, είχα παγώσει σαν να ένιωθα ότι αυτό που συνέβη ήταν κάτι που θα άλλαζε πολλά στην μέχρι τότε ζωή μου, στον μικρό λουλουδάτο μου κόσμο που για εκείνον τον άνθρωπο το κέντρο του ήμουν εγώ. Ή έτσι με έκανε να νιώθω...
Μπήκαμε στο αυτοκίνητο αμίλητοι για ένα βραδινό ταξίδι που οι ώρες έμοιαζαν ατέλειωτες, οι σιωπές επώδυνες, μα τα λόγια χαμένα. Για να επιστρέψουμε στο σπίτι και να αποχαιρετήσουμε έναν άνθρωπο που από τότε δεν έχω πάψει ούτε μέρα να σκέφτομαι.
Και πέρασαν 18 χρόνια... Η ζωή μου άλλαξε, εγώ άλλαξα, τα πράγματα κι ο κόσμος γύρω μου άλλαξαν, βρέθηκα ξαφνικά ν' αναζητώ την αγάπη που έχασα και στην οποία έπλεα από την μέρα που γεννήθηκα μέχρι την 19η Ιουνίου του 1995. Μα δεν τέλειωσε εκεί, η αγάπη δεν τελειώνει μαζί με τη ζωή, η αγάπη υπάρχει από τη στιγμή που οι δημιουργοί της δεν την αποκήρυξαν και δεν την αποποιήθηκαν ποτέ.
Και κάθε μέρα τη σκέφτομαι και χαμογελώ και βουρκώνω και γαληνεύω και νιώθω ασφαλής. Και συνεχίζει να μου λείπει μετά από 18 χρόνια. Και το παράδοξο και μαγικό είναι πως αν το σκεφτώ από μαθηματικής απόψεως μου λείπει και την αγαπώ για τριπλάσιο χρόνο απ' ό,τι έζησα μαζί της(δεν είμαι και πολύ καλή στα μαθηματικά, αλλά νομίζω πως σωστά το υπολόγισα).
Έτσι, συνειδητοποιώ το μεγαλείο της αγάπης, τη δύναμή της, την αντοχή στο χρόνο, το καταφύγιο που προσφέρει όταν είναι από καρδιάς, ανιδιοτελής, δοτική και δεν απαιτεί, δεν θέτει προϋποθέσεις, δεν ζητά ανταλλάγματα, εγγυήσεις, δεν έχει επιθετικότητα ή ανταγωνισμό. Αγάπη. Μόνο αυτό, τίποτε άλλο.
Καλούμαι να αποχαιρετήσω κι άλλον έναν άνθρωπο, ευτυχώς για πολύ καλό λόγο και ακόμη ευτυχέστερα, χαίρει άκρας υγείας. Απλώς, φεύγει. Αλλάζει χώρα, ήπειρο, αλλάζει καθημερινότητα, αλλά το κάνει για καλό. Παίρνει μαζί την οικογένεια που έχει δημιουργήσει κι αγαπά και κάνει ένα μεγάλο βήμα προς όφελος όλων. Μια προσωπική εξέλιξη που την αξίζει, μιας και τα σύνορα της Ελλάδας μοιάζουν καμιά φορά ασφυκτικά, σαν να σου λένε "έχεις ικανότητες; ταλέντο; δημιουργικότητα; Το μυαλό σου είναι δυνατό, αναζητά συνεχώς και γεννά διαρκώς νέες ιδέες; Ωραία, δεν έχουμε χώρο για σένα!"
Και το τολμά κι είμαι περήφανη που το τολμά και σίγουρη πως θα διαπρέψει, πως κάνει το σωστό. Μόνο που τώρα που φτάνουν οι μέρες, η άρνηση που είχα όλο αυτόν τον καιρό φεύγει και συνειδητοποιώ πόσο αφάνταστα θα μου λείψει, πόσο εξελίχθηκα μαζί της, χάρη στην βοήθεια, τη στήριξη, την εμπιστοσύνη της.
Μόλις τώρα συνειδητοποίησα ότι αποχαιρετώ έναν άνθρωπο που είχα στη ζωή μου για έξι χρόνια και ένιωθα πως είναι το καταφύγιό μου...
Τελικά, οι σημαντικές γυναίκες στη ζωή μου αποχωρούν στα έξι χρόνια, αλλά από την καρδιά και το μυαλό μου δεν φεύγουν ποτέ.
Ελπίζω κι εύχομαι, όλες οι αποχωρήσεις να είναι όπως αυτή τώρα, για καλό. Για πολύ καλό.
Κι αφήστε με να κλαίω μέχρι ν' αδειάσει όλη η θλίψη από μέσα μου για να μπορώ να χαρώ ότι τελικά αυτά τα έξι χρόνια έγινε μια καλή δουλειά που έχει πολύ καλά αποτελέσματα και το ευτυχές είναι πως χτίστηκε μια πολύ όμορφη σχέση που αλλάζει μεν μορφή, αλλά δεν χάνεται.
Υπάρχει ένα τραγούδι της εποχής της πρώτης μου αγαπημένης και πολύ σημαντικής γυναίκας της ζωής μου που είναι το αγαπημένο μου και με συγκινεί πάντα βαθύτατα. Προσέξτε τους υπέροχους στίχους. Το αφιερώνω, λοιπόν, και στην δεύτερη με την ευχή να μην πάψει ποτέ να ονειρεύεται, να τολμά, να μαθαίνει, να παίρνει μεγάλες αποφάσεις με θάρρος και σιγουριά και να κάνει τους ανθρώπους να θέλουν και να προσπαθούν να εξελίσσονται. Θα διαπρέψει, αυτό δεν είναι ευχή, είναι βεβαιότητα.
*Ο τίτλος του τραγουδιού μπορεί να έχει να κάνει με λύπη κι αυτή που αισθάνομαι αυτή την περίοδο, αλλά σε καμία περίπτωση με τα αισθήματά μου για όλα αυτά που ζήσαμε μαζί.
Αν ήταν άνθρωπος, ο μεν πρώτος θα ενηλικιωνόταν σήμερα, ο δεύτερος θα περίμενε τον Σεπτέμβρη να πάει πρώτη δημοτικού για να αρχίσει να μαθαίνει μικρά και μεγάλα πράγματα για τη ζωή -και θα ήξερε ήδη τόσα...
Κάτι που πρέπει να θυμάμαι κάθε μέρα και μου υπογράμμισε ο δικός μου άνθρωπος πως δεν πρέπει να το ξεχάσω, είναι πως αν ανατρέξω στα χρόνια πριν ξεκινήσω ψυχοθεραπεία, αλλά και τα πρώτα μόλις είχα ξεκινήσει, οι μέρες μου όπως τις θυμάμαι ήταν πιο γκρίζες και μακράν χειρότερες από την πιο μέτρια τωρινή μου μέρα. Κι αυτό είναι μια τεράστια εξέλιξη την οποία πρέπει να υπενθυμίζω στον εαυτό μου και να νιώθω πολύ περήφανη γι' αυτή.
Είναι ο δρόμος που έχω διανύσει αυτά τα έξι χρόνια, είναι η προσωπική μου πορεία μέσα από την προσπάθεια, την επιμονή, την πίστη και την θέλησή μου. Είναι όλη μου η ανάγκη και δίψα για ζωή, όχι μια οποιαδήποτε, αλλά τη ζωή που ονειρεύομαι και αξίζω.
Τα χαμόγελα, τη χαρά, την μείωση του φόβου, την αύξηση της αυτοπεποίθησης, την ισότητα στις σχέσεις με τους άλλους, την εμπιστοσύνη και αγάπη στον εαυτό μου, την φροντίδα που μου χρωστώ. Και τη σιγουριά για όσα θέλω και όσα δεν θέλω, όσα χρειάζομαι και όσα είναι περιττά, όσα έχω επιλέξει και όσα τα έχουν επιλέξει άλλοι για μένα, για τον τρόπο που θα ζήσω, τον δικό μου τρόπο, όχι τις απόψεις των άλλων.
Κι έτσι, σήμερα, 26 Απριλίου, κλείνουν ακριβώς 6 χρόνια από εκείνη την Παρασκευή που πήγα με όλη μου την καρδιά, αλλά και με έναν φόβο, στην πρώτη μου συνεδρία. Δεν μπορώ να θυμηθώ πολλά, μόνο μερικά στιγμιότυπα, μα θυμάμαι πως φεύγοντας σημείωσα την ημερομηνία για να μην το ξεχάσω. Ήταν έστω κι ασυνείδητα μια πολύ σημαντική μέρα της ζωής μου, μια αφάνταστα σημαντική μέρα για την υπόλοιπη ζωή μου. Η μέρα που αποφάσισα να αλλάξω ό,τι δεν μου αρέσει σ' αυτή, που αποφάσισα να με μάθω λίγο καλύτερα, που αποφάσισα ότι ήρθε η ώρα να γίνω ο άνθρωπος που είμαι πραγματικά και που θέλω.
Έχει μια ιδιαίτερη συναισθηματική φόρτιση η συγκεκριμένη μέρα, ειδικά φέτος, γιατί σε λίγο αυτός ο κύκλος θα κλείσει. Θα αποχαιρετήσω έναν ακόμη άνθρωπο, τον δικό μου άνθρωπο, στον οποίο έχω εμπιστευθεί όσα σε κανέναν άλλο, αλλά όχι για κακό, ούτε με πικρία, ούτε με θυμό, ούτε με απογοήτευση, αλλά με την εύλογη θλίψη ότι πρέπει να αποχωριστείς κάποιον που αγαπάς κι αποτελεί κομμάτι της καθημερινότητάς σου στα μικρά και στα μεγάλα και στήριγμα σε όλα. Κι αυτό δημιουργεί έναν φόβο και μια ανησυχία για το πώς θα είναι χωρίς εκείνη.
Μα αν με ρωτήσει κάποιος τι ήταν αυτά τα έξι χρόνια για μένα, θα απαντήσω τα έξι πιο γεμάτα, πιο δημιουργικά, με τις περισσότερες εντάσεις, συγκρούσεις και επανατοποθετήσεις, αλλά και αυτά που ένιωσα πιο χαρούμενη, πιο ευτυχισμένη, πιο γεμάτη, πιο κοντά σ' αυτό που είμαι και που θέλω από ποτέ.
Αυτά τα χρόνια είναι σαν να κάνω προπόνηση για τους Ολυμπιακούς αγώνες, μόνο που δεν ντοπάρομαι και δεν κρίνεται το αποτέλεσμα από μια απόδοση, αλλά από τη διαρκή στάση μου απέναντι στα γεγονότα, στις πράξεις, τις σχέσεις, τις συμπεριφορές, τις επιλογές και τις αποφάσεις και τί μαθαίνω για μένα μέσα από αυτές.
Έξι χρόνια "ενηλικιώνομαι", έχοντας την απόλυτη ευθύνη του πώς αυτό θα γίνει σωστά και σύμφωνα με τους δικούς μου ρυθμούς. Με έναν αρωγό που ξέρω ότι μπορώ να του ανοίξω ακόμη και τα πιο δύσκολα κομμάτια μου και να τα φροντίσει με σεβασμό και κατανόηση.
Έξι χρόνια... Είναι ένας αριθμός, ούτε πάρα πολύ μικρός, ούτε ιδιαίτερα μεγάλος, μα υπάρχουν παιδιά που γεννήθηκαν τότε και τώρα πηγαίνουν πρώτη δημοτικού, ήταν βρέφη και τώρα είναι παιδιά που τρέχουν, γελάνε, παίζουν, μαλώνουν, κάνουν φίλους, μαθαίνουν, απορούν, διαβάζουν, κάνουν λάθη και τα αντιμετωπίζουν! Είναι έξι χρόνια που με μια γρήγορη σκέψη φαίνονται λίγα, αλλά με μια πιο προσεκτική αποτίμηση είναι πολλά, γιατί η Παναγιώτα του 2007 με την Παναγιώτα του 2013 έχει οφθαλμοφανείς, αλλά κυρίως σημαντικές εσωτερικές διαφορές.
Η βάση είναι η ίδια, αυτή ήταν η πρώτη ύλη, μόνο που το καλούπι δεν μου ταίριαζε, δεν ήταν συνειδητή δική μου επιλογή κι αυτό έπρεπε ν' αλλάξει. Έμαθα να αποδέχομαι, να σέβομαι και να αντιμετωπίζω τις ατέλειές μου ως άνθρωπος -όχι εύκολα και άκοπα και σίγουρα όχι ολοκληρωτικά- που τόσο με φόβιζαν, αυτά τα κομμάτια που ακόμη κι αν δεν μ' αρέσουν πρέπει να συνειδητοποιήσω ότι μου ανήκουν, είναι δικά μου και πρέπει να συμφιλιωθώ μαζί τους. Αν δεν το κάνω, ξέρω πως δεν θα μπορώ να συμβιώσω ειρηνικά μαζί τους, άρα με τον ίδιο μου τον εαυτό. Ειλικρινά, δεν είναι εύκολο, δεν είναι πως δεν έχει κόστος καθώς παλεύεις μ' εσένα, με όσα έχεις μάθει ως σήμερα, ανατρέπεις τον ίδιο σου τον εαυτό και ανοίγεις πόρτες και επιλογές που νόμιζες πως δεν υπήρχαν μέσα σου. Περνάς από όλα τα πιθανά στάδια, από τη σύγχυση, τη λύπη, την απογοήτευση, το θυμό, το φόβο, την αγωνία, την αναποφασιστικότητα, το κλείσιμο στον εαυτό σου, το πισωγύρισμα, την αισιοδοξία, τη χαρά, τη σιγουριά, την ηρεμία, την όρεξη για καινούργια πράγματα και δημιουργία, το άνοιγμα στον κόσμο εκεί έξω που κάποτε τον φοβόσουν.
Έρχονται μέρες που θέλεις να κλάψεις μέχρι να πλημμυρίσει ο κόσμος όλος, που πνίγεσαι και δεν αντέχεις άλλο, που θέλεις να ουρλιάξεις "ως εδώ, παραδίνομαι!", αλλά αν ξέρεις πού θέλεις να φτάσεις μέσα από τη διαδικασία της ψυχοθεραπείας τις αντέχεις, τις εκλογικεύεις, τις καταλαβαίνεις και τις ξεπερνάς. Γιατί θα έρθουν οι μέρες που ακόμη κι αν γύρω σου επικρατεί το χάος θα μπορείς πια να προστατεύσεις τον εαυτό σου και να διατηρήσεις τη χαρά και την ηρεμία σου.
Θα ξανάρθουν δύσκολες μέρες, κανείς δεν σου λέει ότι θα πάψεις να τις συναντάς, μόνο που πια θα διαρκούν λιγότερο, θα τις κατανοείς και θα τις αντιμετωπίζεις πιο δραστικά και αποτελεσματικά με λιγότερο προσωπικό κόστος.
Μαθαίνεις να σέβεσαι την διαφορετικότητά σου και τη διαφορετικότητα των άλλων στον τρόπο σκέψης, σύνδεσης, αντίδρασης, έκφρασης συναισθημάτων και κυρίως, ζωής. Συνειδητοποιείς ότι το να επικρίνεις τις επιλογές των άλλων είναι άσκοπο και δυσλειτουργικό, όπως ακριβώς και το να επιτρέπεις στους άλλους να επικρίνουν τις δικές σου επιλογές.
Ακόμη και οι πιο εξουθενωτικές και ψυχοφθόρες μέρες μπορούν να μαλακώσουν αν βρεθείς απέναντι σε κάποιον που είναι πρόθυμος να σε ακούσει, έχοντας τη γνώση, αλλά όχι και την προκατάληψη ή τη διάθεση να σε κρίνει.
Κι έτσι, γίνεσαι πιο λειτουργικός άνθρωπος, πιο αυθεντικός, γιατί φτιάχνεις τα όριά σου, δημιουργείς τους δεσμούς που σου ταιριάζουν, κόβεις όσους σε κρατούν καθηλωμένο και ξέρεις να ξεχωρίζεις ό,τι θέλεις από αυτά με τα οποία θα πρέπει να καταπιεστείς για να συμβιβαστείς. Δεν ακολουθείς τα "πρέπει" του ψυχοθεραπευτή, είναι εκεί για να σε βοηθήσει να μάθεις εσύ τον εαυτό σου και να πάρεις μόνος τις αποφάσεις σου. Είναι εκεί για να κάνει τις σωστές ερωτήσεις ώστε να βρεις εσύ τις απαντήσεις που πάντα είχες, αλλά δεν το ήξερες ή έβλεπες και να σε καθησυχάσει όταν μέσα στο μυαλό σου τα πάντα έχουν μεγεθυνθεί.
Για να επανέλθω στο πρώτο ενικό... Αυτά τα έξι χρόνια είχαν όσες αλλαγές έπρεπε να γίνουν κι ίσως αν ήμουν έτοιμη να είχαν γίνει κι άλλες, αλλά η Βάσω λέει πως πρέπει να σεβόμαστε τον χρόνο μας. Ο καθένας έχει τον δικό του.
Η Βάσω είναι "ο δικός μου άνθρωπος" τα τελευταία έξι χρόνια και χρωστάω έναν απολογισμό, σ' εμένα, σ' εκείνη, στην διαδικασία, στο μεγάλο ταξίδι που κάναμε μαζί στα πιο μύχια σημεία της ψυχής μου.
Δεν είναι πάρα πολλά, αλλά δεν είναι καθόλου λίγα.
Είμαι ευγνώμων και χαίρομαι γι' αυτά και ταυτόχρονα, νιώθω μεγάλη συναισθηματική φόρτιση λόγω του κύκλου που κλείνει.
Αλλά το τέλος είναι κάτι σχετικό και όταν κάτι μέσα μας υπάρχει, δεν τελειώνει ποτέ κι ας μας χωρίζει η απόσταση -θέλω να ελπίζω... Κλείνει μονάχα το κομμάτι που πρέπει.
Η Παναγιώτα (του 2013 και του '12 και του '11 και του '10 και του '09 και του '08 και του '07, με όλες τις αλλαγές που συντελέστηκαν μέσα σ' αυτά τα χρόνια).
Mαριέττα Φαφούτη & Voyage Limpid Sound -This is not the end
Το ντοκιμαντέρ "Σμύρνη: Η καταστροφή μιας κοσμοπολίτικης πόλης" της Μαρίας Ηλιού είναι εξαιρετικό. Γεμάτο εικόνες από εκείνη την εποχή -το αρχειακό υλικό συγκλονίζει με τις δραματικές στιγμές μίας σκοτεινής σελίδας της σύγχρονης Ιστορίας- μαρτυρίες από επιζώντες και συγγενείς αυτών, τοποθετήσεις ιστορικών και ανθρωπολόγων, λεπτομέρειες και γεγονότα που δεν είναι γνωστά και μία πλευρά της Ιστορίας που έπαιξε δραματικό ρόλο, η διπλωματία.
Η ζωή στη Σμύρνη ήταν διαφορετική από κάθε άλλη πόλη, όχι μόνο της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, αλλά και του υπόλοιπου κόσμου. Ο κοσμοπολίτικος χαρακτήρας της, η συνύπαρξη ανθρώπων διαφορετικών εθνικοτήτων, θρησκευμάτων και παραδόσεων υπό ένα πρίσμα σεβασμού, κατανόησης και φιλίας δημιουργούσε μια πόλη που όμοιά της δεν συναντούσες εύκολα. Οι Οθωμανοί τη χαρακτήριζαν "άπιστη", καθώς οι μουσουλμάνοι ήταν μειονότητα σε σχέση με τους χριστιανούς, Έλληνες κι Αρμένιους. Ήταν ένας επίγειος παράδεισος, ανθούσε η οικονομία, το εμπόριο, η μόρφωση, οι άνθρωποι ήταν πιο ανοιχτόμυαλοι και κοινωνικοί,πιο ανεκτικοί στο διαφορετικό. Ήταν ευτυχισμένοι.
Στην υπόλοιπη επικράτεια τα πράγματα ήταν διαφορετικά, οι Έλληνες και οι άλλοι ξένοι υπήκοοι περνούσαν δύσκολα, ήταν ο εύκολος στόχος στον αγώνα των εθνικιστών για μία "Τουρκία για τους Τούρκους".
Η Ιστορία, ή μάλλον οι πολιτικοί της Ιστορίας των αρχών του 20ου αιώνα, αποφάσισαν τη μοίρα της πολυπόθητης Σμύρνης. Βλέπετε, ήταν το σημαντικότερο λιμάνι της Ανατολικής Μεσογείου, ένωνε Ανατολή κι Ευρώπη, αλλά και Δύση γενικότερα. Ήταν τότε που ο Ελευθέριος Βενιζέλος είχε την "Μεγάλη Ιδέα" και στη συνάντηση των "ειρηνοποιών" στο Λονδίνο έπεισε τους παριστάμενους να του δώσουν για πέντε χρόνια τη διοίκηση της Σμύρνης κι έπειτα, με ένα δημοψήφισμα θα αποφασιζόταν αν θα μπορούσε να προσαρτηθεί η περιοχή στην Ελλάδα. Η αλήθεια είναι πως δεν ήθελαν κάτι τέτοιο, απλώς προτίμησαν το Βενιζέλο και την Ελλάδα από την Ιταλία που είχε τις ίδιες βλέψεις και ήταν πιο επικίνδυνη.
Ο Βενιζέλος, όμως, θα χάσει τις εκλογές, τα στρατεύματα βέβαια, θα έχουν ήδη αποβιβαστεί στην πόλη και ο βασιλιάς δεν θα τα αποσύρει, αντιθέτως ως αρχηγός του στρατού θα καθορίσει τις επόμενες κινήσεις.
Πόλεμος δεν θα κηρυχθεί ποτέ επίσημα, ο ελληνικός στρατός όμως θα μάχεται συνεχώς με τον τουρκικό αναγκάζοντας τον δεύτερο να οπισθοχωρεί στα βάθη της Ανατολίας. Υπάρχει, ωστόσο, μία λεπτομέρεια που οι Μεγάλες Δυνάμεις παρατήρησαν. Οι Τούρκοι μπορεί να υποχωρούσαν, αλλά επέμεναν κι επέστρεφαν κάθε φορά, δεν παραιτούνταν. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να δώσουν εντολή να αποχωρήσουν συμμαχικά πλοία. Στο μεταξύ, ο ελληνικός στρατός αποφάσισε να γυρίσει στη Σμύρνη και για να προστατευθεί εφάρμοσε την επιχείρηση "καμένη γη", έκαιγαν τα πάντα από όπου κι αν πέρναγαν, χωριά, πόλεις, όπως τον Μπουρνόβα και τη Μαγνησία. Όλα στάχτες. Μία τουρκάλα μάρτυρας είπε πως ήταν στα αμπέλια όταν είδαν τη φωτιά στη Μαγνησία να καίει επί μέρες την πόλη, τα καλάθια με τα σταφύλια έβραζαν σαν μαρμελάδα από την υψηλή θερμοκρασία και δεν έμεινε τίποτε όρθιο.
Ο Κεμάλ ιδρύει το εθνικιστικό του κόμμα και μετά την είσοδο του τουρκικού ιππικού, πηγαίνει στη Σμύρνη να ανακοινώσει πως ο νέος διοικητής θα είναι ένας εθνικιστής που απεχθάνεται τους ξένους -το σημάδι που φόβισε τους κατοίκους. Ο νέος διοικητής καλεί τον Χρυσόστομο στο γραφείο του, ο Έλληνας Μητροπολίτης ως εκπρόσωπος της ελληνικής κοινότητας δέχεται να τον συναντήσει πιστεύοντας πως θα συζητήσουν τη νέα τάξη πραγμάτων. Η συνάντηση διαρκεί λιγότερο από μισή ώρα, ο Χρυσόστομος βγαίνει απ' το κτήριο και βλέπει τα τουρκικά στρατεύματα. Ο διοικητής βγαίνει στο μπαλκόνι και λέει: "αν αυτός ο άνθρωπος σας έκανε καλό, κάντε του καλό, αν σας έκανε κακό, κάντε του κακό". Οι Γάλλοι στρατιώτες που είναι παρόντες θέλουν να βοηθήσουν τον μητροπολίτη, ο στρατηγός τους όμως, τους διατάζει να μην ανακατευθούν, διότι θα φανεί πως είναι με το μέρος των Ελλήνων (τα συμφέροντα δεν πρέπει να κινδυνέψουν). Ο Χρυσόστομος δέχεται επίθεση από τον όχλο, τον σέρνουν σ' ένα στενό, του ξυρίζουν τα γένια, του βγάζουν τα μάτια και τον μαχαιρώνουν...
Από την εισβολή του τουρκικού ιππικού ο Αρμένιος ηλικιωμένος θυμάται τον πανικό των κατοίκων, οι οποίοι ταμπουρώθηκαν στα σπίτια τους. Εκείνος, μικρό παιδί, καθόταν πίσω από τα παντζούρια όταν άκουσε μία γυναίκα να φωνάζει και να τρέχει να ξεφύγει από τους στρατιώτες όταν ένας κατέβηκε από το άλογο, τη μαχαίρωσε, τη σκότωσε κι έφυγε. Λίγο αργότερα, κάποιος άλλος στρατιώτης ήρθε και πήρε το σώμα της. Δεν θα μπορέσει να συγκρατήσει το λυγμό στη θύμηση αυτής της αποτρόπαιης πράξης μπροστά στα παιδικά του μάτια.
Τη μέρα που ο στόλος έφευγε από το λιμάνι της Σμύρνης κανείς δεν ήξερε τί σήμαινε αυτό, τουλάχιστον μέχρι τη στιγμή που ξέσπασαν οι φωτιές στην πόλη και οι άνθρωποι βρέθηκαν στην προκυμαία. Κάθε συμμαχικό πλοίο δεχόταν να επιβιβαστούν μόνο υπήκοοι της χώρας του, κανέναν άλλον. Η πόλη καιγόταν, η ελληνική κυβέρνηση δεν έστελνε βοήθεια, οι Έλληνες προσπαθούσαν να κρεμαστούν στα πλοία και οι Τούρκοι τους έριχναν καυτό νερό για να τους απομακρύνουν από αυτά.
Τα ουρλιαχτά ακούγονταν μέχρι μέσα στα πλοία. Ένας από τους καπετάνιους διέταξε την ορχήστρα να παίζει πολύ δυνατά πάρα πολύ χαρούμενα τραγούδια για να καλύπτουν τις φωνές. Κι η διαπίστωση που έκανε: ήταν η πρώτη φορά που ένιωσα ντροπή που ανήκω στο ανθρώπινο είδος.
Ένας Έλληνας, αφανής ήρωας της Ιστορίας, ανέλαβε δράση. Πήγε στη Μυτιλήνη και απαίτησε από την ελληνική κυβέρνηση να επιτάξει τα πλοία για να σπεύσουν σε βοήθεια των Ελλήνων.
Με αυτή την καθυστέρηση τα πλοία φτάνουν, αλλά οι Τούρκοι δεν τους επιτρέπουν να μπουν στο λιμάνι. Σύντομα, ευτυχώς, θα καταλάβουν πως αυτή η εκκένωση της πόλης θα έχει το επιθυμητό γι' αυτούς αποτέλεσμα. Στις βάρκες δεν χωράνε όλοι κι ας προσπαθούν να μπουν για να φτάσουν στο πλοίο -οι βαρκάρηδες τους χτυπούν με ρόπαλα για να τους απωθήσουν.
Νεαροί Τούρκοι πέφτουν στη θάλασσα και κόβουν δάχτυλα κι αυτιά από τα πτώματα για να πάρουν τα χρυσαφικά. Η Σμύρνη είναι πια ένα τεράστιο νεκροταφείο, ένα μνημείο μιας ζωής με ποιότητα και κοσμοπολίτικο αέρα που πια δεν υπάρχει. Ίσως δεν άντεξαν τόση αρμονία.
Οι Μεγάλες Δυνάμεις, όπως τόνισαν οι ιστορικοί, αποφάσισαν να θυσιάσουν ανθρώπινες ζωές για χάρη των οικονομικών συμφερόντων και του κέρδους από μία συνεργασία με τον Κεμάλ.
Σ' αυτή την ιστορία κανείς δεν είναι άγγελος και κανείς διάβολος, οι εισβολείς, όποιας εθνικότητας κι αν ήταν κάθε φορά, σκόρπισαν τον θάνατο και όλεθρο, ξεχνώντας ότι παρέμεναν άνθρωποι.
Η Σμύρνη τιμωρήθηκε για αυτά που της έλειπαν, για την ξενοφοβία, τη μισαλλοδοξία, τον ρατσισμό, τον θρησκευτικό φανατισμό, την αίσθηση ανωτερότητας έναντι στον υποκειμενικά κατώτερο, την επεκτατικότητα, αλλά κυρίως για κάτι που είχε, μία ζωή χωρίς παράπονα και έριδες, μια ζωή σύμπνοιας και συμπόρευσης του διαφορετικού. Οι Αμερικανοί που πήγαν στις αρχές του 20ου αιώνα ονόμασαν την περιοχή Παράδεισο, από άποψη ομορφιάς και τρόπου ζωής. Αλλά οι επίγειοι παράδεισοι δεν μπορούν να αντέξουν, όλοι θέλουν να μπουν, δεν χωρούν, όμως, όλοι. Γι' αυτό τους καταστρέφουν, ώστε να μην μπει κανείς.
Αν δεν έχετε δει αυτό το υπέροχο ντοκιμαντέρ φροντίστε να το κάνετε σύντομα. Θα μάθετε πολλά πράγματα για την Ιστορία-την αντικειμενική, όχι τα σχολικά "σφηνάκια" γνώσης- θα συγκινηθείτε, θα συνειδητοποιήσετε πως είμαστε ανεπίδεκτοι μαθήσεως επαναλαμβάνοντας πεισματικά τα λάθη του παρελθόντος και θα απορήσετε με πόση απανθρωπιά μπορεί κάποιος να φερθεί σε κάποιον άλλο άνθρωπο.
Οι εικόνες και τα πλάνα της εποχής, ένα ανεκτίμητης αξίας υλικό, θα σας συγκλονίσουν και θα σας δώσουν μια υπέροχη εικόνα για τη Σμύρνη στην εποχή της άνθησης της.
Αξίζει να το δείτε, είναι μία καλοδουλεμένη ταινία 91 λεπτών, άκρως ενδιαφέρουσα και βαθιά συνδεδεμένη με τη συλλογική μας μνήμη. (Παίζεται στην Ταινιοθήκη, το Μουσείο Μπενάκη και σε επιλεγμένους κινηματογράφους)
Τα λόγια του ηλικιωμένου Αρμένιου -που έζησε τον ξεριζωμό και την κτηνωδία- κλείνοντας ήταν: "μην χωρίζετε, να ζείτε μαζί, μην φοβάστε, μη μισείτε το διαφορετικό, η ποικιλία είναι που κάνει τη ζωή ωραία..."
Ένα μάθημα σπουδαίο: δεν είναι οι άνθρωποι που διαφέρουν, είναι που κάποιοι -για τους δικούς τους λόγους- τονίζουν τις διαφορές ως επικίνδυνες κι όχι ως ενδιαφέρουσες και γοητευτικές...
Υ.Γ. Αυτές τις συνέπειες επιφέρει ο θρησκευτικός φανατισμός, ο εθνικισμός, ο ρατσισμός, η έλλειψη κοινωνικής παιδείας κι ανθρωπισμού.
Σμύρνη: Η Καταστροφή μιας κοσμοπολίτικης πόλης, 1900-1922
Το σπίτι κοντά στη θάλασσα Τα σπίτια που είχα μου τα πήραν. Έτυχε νά ῾ναι τα χρόνια δίσεχτα πολέμοι χαλασμοί ξενιτεμοί κάποτε ο κυνηγός βρίσκει τα διαβατάρικα πουλιά κάποτε δεν τα βρίσκει τὸ κυνήγι εἴταν καλό στα χρόνια μου, πήραν πολλούς τα σκάγια οι άλλοι γυρίζουν ή τρελαίνουνται στα καταφύγια. Μη μου μιλάς για τ᾿ αηδόνι μήτε για τον κορυδαλλό μήτε για τη μικρούλα σουσουράδα που γράφει νούμερα στο φώς με την ουρά της δεν ξέρω πολλά πράγματα από σπίτια ξέρω πώς έχουν τη φυλή τους, τίποτε άλλο. Καινούργια στην αρχή, σαν τα μωρά που παίζουν στα περβόλια με τα κρόσια του ήλιου, κεντούν παραθυρόφυλλα χρωματιστά καὶ πόρτες γυαλιστερές πάνω στη μέρα όταν τελειώσει ο αρχιτέκτονας αλλάζουν, ζαρώνουν ή χαμογελούν ή ακόμη πεισματώνουν μ᾿ εκείνους που έμειναν μ᾿ εκείνους που έφυγαν μ᾿ άλλους που θα γυρίζανε αν μπορούσαν ή που χαθήκαν, τώρα που έγινε ο κόσμος ένα απέραντο ξενοδοχεῖο. Δεν ξέρω πολλά πράγματα από σπίτια, θυμάμαι τη χαρά τους καὶ τη λύπη τους καμιά φορά, σα σταματήσω ακόμη καμιά φορά, κοντά στη θάλασσα, σε κάμαρες γυμνές μ᾿ ένα κρεββάτι σιδερένιο χωρίς τίποτε δικό μου κοιτάζοντας τη βραδινήν αράχνη συλλογιέμαι πως κάποιος ετοιμάζεται να ῾ρθεῖ, πως τον στολίζουν μ᾿ άσπρα καὶ μαύρα ρούχα μὲ πολύχρωμα κοσμήματα και γύρω του μιλούν σιγά σεβάσμιες δέσποινες γκρίζα μαλλιά και σκοτεινές δαντέλες, πώς ετοιμάζεται να ῾ρθεί να μ᾿ αποχαιρετήσει ή μία γυναῖκα ελικοβλέφαρη βαθύζωνη γυρίζοντας από λιμάνια μεσημβρινά, Σμύρνη Ρόδο Συρακούσες Αλεξάντρεια, από κλειστές πολιτείες σαν τα ζεστά παραθυρόφυλλα, με αρώματα χρυσών καρπών και βότανα, πώς ανεβαίνει τα σκαλιά χωρίς να βλέπει εκείνους που κοιμήθηκαν κάτω απ᾿ τη σκάλα. Ξέρεις τα σπίτια πεισματώνουν εύκολα, σαν τα γυμνώσεις.
Όταν ήμουν μικρούλα και πηγαίναμε διακοπές οικογενειακώς στο χωριό, είχαμε την συνήθεια-που οι γονείς μου συνεχίζουν να έχουν μέχρι σήμερα- κάθε πρωί να βάζουμε τα μαγιό μας(ως εδώ η συνήθεια, τα υπόλοιπα ανήκουν στο τότε), να παίρνουμε τα μπρατσάκια, τα σωσίβια, τα στρώματα και τις βαρκούλες(τα οποία φουσκώναμε και ξεφουσκώναμε κάθε μέρα -δόλιε πατέρα!), τις ομπρέλες(ναι, ήταν δύο), τις ψάθες(μία διπλή και μία μονή), τα αντηλιακά μας, τα κεφτεδάκια, τα μπουκάλια νερό, τα κουλουράκια βουτύρου και...γενικά να παίρνουμε και...βουρ στην παραλία. Για την ακρίβεια, όπως γίνεται φανερό, μετακομίζαμε στην παραλία!
Φτάνοντας εκεί, αφού ο ρούλης έβαζε ομπρέλες και φούσκωνε όσα ήθελαν φούσκωμα -τώρα που το σκέφτομαι, τελικά δεν είναι άξιον απορίας πώς έπαθε κήλη, δις- η μαμά μας έκανε με το αντηλιακό πιο λευκά κι από λευκά, μας έβαζε τα μπρατσάκια και μπαίναμε στη θάλασσα.
Ο ρούλης κάνει κολύμβηση, όχι αστεία, πρόσθιο, ύπτιο, τα πάντα και τον βλέπουμε από το καπέλο, μια κουκκίδα άσπρη μες στο μπλε. Η μαμά που δεν πολυαγαπούσε τα άπατα(μετά άλλαξε άποψη), μας έπαιρνε από το χέρι και για να ξεχαστούμε και να κολυμπήσουμε ξεκινούσε να μας τραγουδά, από παιδικά μέχρι παλιά αγαπημένα και τα τραγουδούσαμε μαζί χορεύοντας-κολυμπώντας. Τρελά κέφια, εν ολίγοις.
Αφού περνούσε καμιά ωρίτσα μες στο νερό(είπαμε δεν πας για μόστρα, κολυμπάς!) να έχουμε γίνει αρμυρούτσικα ωσάν σαρδέλες έτοιμες για τηγάνισμα, βγαίναμε, τυλιγόμασταν με τις πετσετούλες μας, μας έβαζε πάνω σε μία πέτρα η μαμά, μας έριχνε νερό από τα μπουκάλια να ξεπλυθούμε από το αλάτι και αλλάζαμε κάνοντας φακιρικά με την πετσέτα ως πολύ-πολύ στενό παραβάν.
Μετά τρώγαμε κάτι, ξεστήναμε ομπρέλες και τα τοιαύτα και παίρναμε το δρόμο προς το αυτοκίνητο.
Στη συνέχεια, μεγάλωσα, θεώρησα ανεπίτρεπτο να αλλάζω κατ' αυτό τον τρόπο ολόκληρη κοπέλα, να με τρώει το λιοπύρι μες στο αυτοκίνητο μισή ώρα με 40 λεπτά για να πάω απ' το χωριό(το οποίο αντιπαθώ σφόδρα) στη θάλασσα, κάθε μέρα επί έναν ολόκληρο μήνα, και γενικά αρνούμαι να κυκλοφορώ με μαγιό, διότι έχω μια αισθητική και κυρίως, σέβομαι την αισθητική των άλλων(για την ακρίβεια, έχω τρομερή ανασφάλεια και ντρέπομαι αφάνταστα).
Ωστόσο, νομίζω πως από εκείνη την περίοδο, έχω ένα εποχικό συναισθηματικό δέσιμο με μερικά τραγούδια. Τα τραγούδια της θάλασσας όπως τα λέω εγώ.
Ορίστε μερικά εξ αυτών.
Χορωδία Σπύρου Λάμπρου- Ήταν ένα μικρό καράβι
Βγαίνει η βαρκούλα
Εις τον αφρό της θάλασσας
Υ.Γ. Καλό καλοκαίρι όπου κι αν πάτε, ό,τι κι αν κάνετε! Ακόμη κι αν μείνετε σπίτι σας. Αρκεί να έχετε όσους αγαπάτε!
Αυτές τις μέρες θυμόμαστε απώλειες, είναι γεμάτες με αναμνήσεις των "αντίο" σε αναντικατάστατες προσωπικότητες που σημάδεψαν την Ελλάδα του 20ού αιώνα σε πολιτισμό, εν προκειμένω και στην πολιτική. Σαν σήμερα το 1994 αποφάσισε να παραδοθεί -γιατί ποτέ δεν επέτρεψε να χάσει τη μάχη- η Μελίνα. Δεν χρειάζονται διευκρινήσεις, για τους Έλληνες(και τους Γάλλους μάλλον) μία είναι η Μελίνα. Η Μελίνα Μερκούρη. Μεταξύ ελληνικού και γαλλικού θεάτρου, μεταξύ κινηματογράφου και πολιτικής, μεταξύ Ελλάδας κι Ευρώπης, Ευρώπης και Αμερικής, η Μελίνα είναι μια γυναίκα-σύμβολο, δυνατή ακόμη κι αν ένιωθε αδύναμη, τολμηρή, χωρίς να γίνεται προκλητική, γενναία αναλαμβάνοντας την ευθύνη, ευθύς κι ειλικρινής άνθρωπος ακόμη και στον χώρο της πολιτικής που διακρίνεται για το ψέμα και τη διπλωματία. Η γυναίκα που με το ίδιο πάθος που ερμήνευε ρόλους, στεκόταν μπροστά σε Ευρωπαίους ηγέτες και διεκδικούσε την πολιτισμική αναγνώριση, σεβασμό και δικαιοσύνη που μας αξίζει.
Πόσο λείπουν τέτοιοι άνθρωποι και τέτοιες γυναίκες...
Ένας χρόνος χωρίς τον Μανώλη Ρασούλη συμπληρώνεται σήμερα και δεν θα μπορούσα παρά να το αναφέρω συνοδεία ενός από τα πολύ ωραία τραγούδια που έχει γράψει και έχει ερμηνεύσει ο ίδιος. Οι στίχοι του έχουν καταγραφεί στη συλλογική μνήμη των Ελλήνων, γιατί είχαν αλήθεια, ουσία, απλότητα, βάθος και ειλικρίνεια απέναντι ακόμη και στα αρνητικά του λαού μας.
365 μέρες δεν αρκούν για να ξεχαστεί αυτός ο άνθρωπος και το έργο που άφησε και δεν νομίζω να ξεχαστεί ποτέ. Θα ήταν ένα τεράστιο λάθος και αγνωμοσύνη της ελληνικής μουσικής -και όχι μόνο- Ιστορίας.
...λάθος εποχή;
Η εξαιρετική μελωδία του Σταμάτη Σπανουδάκη με τη φωνή του Πέτρου Γαϊτάνου (τί πάω και θυμάμαι ώρες-ώρες!) σε ένα τραγούδι που οι στίχοι κι ο τίτλος του ταιριάζουν στο σήμερα τόσο πολύ κι ας γράφτηκε δύο δεκαετίες πριν...
Μια ταινία κινουμένων σχεδίων μπορεί να σε κάνει να συγκινηθείς, αυτό το γνώριζα ήδη, αλλά μια ασπρόμαυρη ταινία κινουμένων σχεδίων αυτοβιογραφική δεν περίμενα να δω και να με κάνει να προβληματιστώ, να θυμώσω, να απορήσω, να θαυμάσω και στο τέλος να αναρωτηθώ γιατί δεν την είχα δει νωρίτερα.
Αναφέρομαι στην ταινία Περσέπολις (2007) της Μαρζάν Σατραπί. Την πέτυχα τυχαία την περασμένη Κυριακή στην ΕΤ1, μόλις είχα τελειώσει τα Γαλλικά μου κι άνοιξα την τηλεόραση. Βλέπω ξαφνικά μια ασπρόμαυρη εικόνα με μορφές ντυμένες από πάνω μέχρι κάτω μαύρα ρούχα και μαντίλες και να ακούγονται Γαλλικά. Λέω ώπα, εδώ πρέπει να κάτσω να δω περί τίνος πρόκειται.
Εξαιρετική ταινία, αναφέρομαι κυρίως στην ιστορία, δεν είμαι ειδικός στα κινούμενα σχέδια και ήταν αρκετά σκοτεινή ταινία, θεώρησα όμως ότι λόγω θέματος ήταν απόλυτα ταιριαστό όλο αυτό. Η ιστορία της Μαρζάν Σατραπί ήταν συγκλονιστική, μια Ιρανή που ζει την επανάσταση στη χώρα της κι αντί να πάνε ένα βήμα μπροστά γυρίζουν πολλά πίσω. Βρίσκεται στο Παρίσι με την οικογένειά της, μετά σπουδάζει στο Βέλγιο, ζει για δύο μήνες στους δρόμους και κάποια στιγμή αποφασίζει να γυρίσει στο Ιράν, συγκεκριμένα στην Τεχεράνη. Εκεί περνά μια μακρά περίοδο κατάθλιψης που την οδηγεί στο γραφείο ενός ψυχιάτρου ο οποίος με εξαιρετική ευκολία της συνταγογραφεί αντικαταθλιπτικά λέγοντάς της πως θα την ξανακάνουν χαρούμενη. Αντ' αυτού την καθιστούν "ζόμπι" και φτάνει στο σημείο να αποπειραθεί να αυτοκτονήσει. Είναι η στιγμή που αποφασίζει ότι πρέπει να ζήσει, ΠΡΕΠΕΙ να ζήσει.
Δίνει εξετάσεις στο Πανεπιστήμιο στη σχολή Καλών Τεχνών, περνάει και ξεκινάει τη φοιτητική ζωή της. Στο Ιράν όμως τα πράγματα για όλους και ιδιαίτερα τις γυναίκες είναι πολύ δύσκολα. Το μοντέλο που έχουν στο μάθημα ανατομίας για να το σχεδιάσουν είναι ντυμένο με τσαντόρ και αυτά τα πάρα πολύ φαρδιά μακριά φορέματα, το μόνο που βλέπουν είναι η μύτη, από όποια γωνία και να δουν βλέπουν ένα κωνικό πράγμα, καμιά διαφορά. Άντρες και γυναίκες φοιτητές δεν βρίσκονται στον ίδιο χώρο και είναι χωρισμένοι στη μεριά των γυναικών και στη μεριά των αντρών. Η διοίκηση του Πανεπιστημίου καλεί τους φοιτητές στο αμφιθέατρο για να ανακοινώσει πως οι φοιτήτριες υποχρεούνται να φορούν πιο μακριές μαντήλες -ώστε μετά βίας να βλέπουν- και ακόμη πιο φαρδιά ρούχα.
Η Μαρζάν παίρνει το λόγο για να ρωτήσει πώς θα μπορέσει να σχεδιάσει άνετα όταν φοράει μια ακόμη πιο μακριά μαντήλα που θα δυσκολεύει τη δουλειά της και πώς θεωρείται προκλητικό το να φορά μια γυναίκα παντελόνι. Δηλαδή οι άντρες προκαλούνται, ενώ οι γυναίκες όχι; Κανείς φυσικά δεν της απαντά.
Μια από τις επόμενες μέρες τρέχει να προλάβει το λεωφορείο για τη σχολή το οποίο είναι μπροστά της. Ακούγεται από μεγάφωνο μια φωνή να λέει: η κοπέλα με την τσάντα να σταματήσει να τρέχει. Εκείνη ξαφνιάζεται, απορεί, αλλά συνεχίζει, τότε η φωνή δυναμώνει, τώρα απαιτεί να σταματήσει να τρέχει και ακούγεται σειρήνα. Ένα περιπολικό την έχει φτάσει και τη ρωτάει γιατί τρέχει, εκείνη απαντά πως έχει μάθημα και έχει ήδη αργήσει. Ο αστυνομικός την κοιτά και λέει εντάξει, αλλά μην τρέχεις. Τον ρωτά γιατί για να λάβει την απάντηση "όταν τρέχεις τα οπίσθιά σου κινούνται χυδαία". Η Μαρζάν θυμώνει, του λέει "ε, τότε σταμάτα να κοιτάς τα οπίσθιά μου!" και συνεχίζει να τρέχει.
Λίγο αργότερα γνωρίζει έναν νεαρό φοιτητή, ερωτεύονται, βγαίνουν για φαγητό και ένα βράδυ που γυρίζουν με το αυτοκίνητο δίπλα τους εμφανίζεται ένα περιπολικό, τους σταματά και βλέπουμε να έχουν συλλάβει τη νεαρή κοπέλα και να την ανακρίνουν για το είδος της σχέσης που έχει με τον νεαρό. Της ανακοινώνουν πως θα ενημερώσουν την οικογένειά της και είτε θα πληρώσουν το πρόστιμο είτε θα την τιμωρήσουν με μαστίγωμα!!! Ο πατέρας της πληρώνει το πρόστιμο και μαζί με το νεαρό αποφασίζουν να παντρευτούν για να μην είναι αναγκασμένοι να βλέπονται μόνο σε κλειστούς χώρους σαν κυνηγημένοι. Είναι μόλις 21 χρόνων.
Δεν αναφέρθηκα στη ζωή της στην Ευρώπη πριν τον επαναπατρισμό, στις σχέσεις της εκεί, στο ρατσισμό και την προκατάληψη, γιατί λίγο-πολύ αυτά και τα ξέρουμε και μπορούμε να τα φανταστούμε. Η ζωή στο Ιράν όμως είναι μια τρομακτική πραγματικότητα που κανένας δυτικός του 20ου και 21ου αιώνα δεν μπορεί να διανοηθεί.
Marjane Satrapi
Το συγκλονιστικό είναι πως αυτή η κοπέλα είχε μια εκπληκτική οικογένεια με εντελώς φρέσκες και φιλελεύθερες ιδέες. Έναν πατέρα που τη στήριζε, την αγαπούσε, δεν την έκρινε και ήθελε να είναι ανεξάρτητη, ελεύθερη κι ευτυχισμένη, να ζει τη ζωή της όπως επιθυμούσε, να απολαμβάνει τους έρωτές της, να πραγματοποιεί τα όνειρά της. Η μητέρα της τη μέρα που παντρευόταν έκλαιγε, όχι από χαρά, αλλά από λύπη, αρνιόταν να δεχτεί πως το παιδί της θα παντρευόταν στα 21 της μόλις χρόνια και θα φυλακιζόταν οικειοθελώς σε ένα γάμο, σε μια χώρα, σε έναν πνιγηρό τρόπο ζωής. Η στιγμή που της λέει κλαίγοντας "εγώ σε μεγάλωσα για να είσαι ανεξάρτητη, ελεύθερη, να σπουδάσεις, να δουλέψεις, να ζήσεις τη ζωή σου όπως θες μακριά από το Ιράν" είναι σπαραξικάρδια, όπως και όταν τελικά φεύγει οριστικά από το Ιράν και στο αεροδρόμιο της λέει "σου απαγορεύω να ξαναγυρίσεις, η ζωή σου είναι εκεί".
Η γιαγιά της μια υπέροχη μορφή, μια γυναίκα με ένα διαζύγιο, έναν δεύτερο σύζυγο που λάτρευε και ήταν επαναστάτης, καθώς πήγε για πολλά χρόνια φυλακή προσπαθώντας να υπερασπιστεί τα δικαιώματα αθώων ανθρώπων, ελπίζοντας σε ένα ελεύθερο και δημοκρατικό Ιράν. Ένα πράγμα θεωρούσε σημαντικό δίδαγμα για την εγγονή της: ΑΚΕΡΑΙΟΤΗΤΑ. Ό,τι κι αν κάνει στη ζωή της να το κάνει με ακεραιότητα. Κάποια στιγμή η Μαρζάν ξέχασε να βγάλει τη μπούργκα μόλις μπήκε στο σπίτι και της είπε αυστηρά: όταν μπαίνεις στο σπίτι αυτό θα το βγάζεις, δεν πρέπει να το συνηθίσεις και να ξεχνάς πως το φοράς, δεν πρέπει να γίνει ένα μ' εσένα. Όταν της ανακοίνωσε καταβεβλημένη ότι μάλλον θα χωρίσει, εκείνη γέλασε ανακουφισμένη και της είπε "αυτό είναι όλο; Και νόμιζα πως πέθανε κανείς! Ο πρώτος γάμος είναι η πρόβα για τον δεύτερο, το σωστό."
Αυτά είναι μόνο το ελάχιστο από το περιεχόμενο αυτής της ταινίας. Δικαιωματικά κέρδισε βραβεία, ένα εξ αυτών στο Φεστιβάλ των Καννών παρ' όλο που η ιρανική κυβέρνηση διεμήνυσε στη Γαλλική πρεσβεία στην Τεχεράνη πως πρέπει να αποσυρθεί γιατί προσβάλλει τη χώρα τους.
Ευτυχώς που ακόμη -τουλάχιστον κάποιες φορές- η τέχνη κι η αλήθεια δεν φιμώνονται...
Αν δεν την έχετε δει, ήρθε η στιγμή να το κάνετε. Αυτή η ταινία δείχνει δύο κόσμους, τον δυτικό και τον ανατολικό, με έναν άνθρωπο που και στους δύο νιώθει ξένος, την κάνουν να νιώθει ξένη, παρείσακτη.
Σας θυμίζει κάτι αυτό τώρα τελευταία;
Μια ταινία για τον άνθρωπο που ξεπερνά στερεότυπα και προκαταλήψεις λαών κι είναι απλώς ένας άνθρωπος που ψάχνει εύφορο έδαφος ν΄απλώσει ρίζες και ν' ανθίσει...
Στους ανθρώπους δεν ψάχνω ελαφρυντικά, ψάχνω αιτίες...θα 'πρεπε, τουλάχιστον. Μεγαλώνοντας μαθαίνεις να λειτουργείς σ' ένα συγκεκριμένο πλαίσιο που άλλοτε σου ταιριάζει αρκετά κι άλλοτε σου πέφτει ή πολύ μικρό ή πολύ μεγάλο, εν ολίγοις το νιώθεις ξένο. Το να σου ταιριάζει γάντι είναι πολύ δύσκολο, αλλά και ευλογία, σπάνιο δώρο, τόσο που μένεις εκστατικός μπροστά στην τύχη σου.
Συζητώντας με έναν πολύ γλυκό κι αγαπημένο άνθρωπο, συνειδητοποίησα ότι προσπαθούμε όλοι να φτιάξουμε τον χώρο στον οποίο μπορούμε να χωρέσουμε και να λειτουργήσουμε σωστά και το προσπαθούμε εφ' όρου ζωής.
Για έξι ολόκληρα χρόνια είχα την απέραντη αγάπη και τoυς καταλληλότερους να μου διδάξουν βιωματικά το πώς αγαπούν οι άνθρωποι. Δεν ήταν αρκετό, γιατί ήταν τα έξι πρώτα χρόνια της ζωής μου, μετά έφυγαν κι οι δυο κι όχι μόνο απ' τη δική μου ζωή. Αυτή η σχεδόν εξωπραγματική αίσθηση της απόλυτης ασφάλειας, θαλπωρής, ότι ποτέ κανείς δεν θα σε πληγώσει, ότι δεν θα μπορέσει να προσπεράσει την αξία σου, την ποιότητά σου, ότι θα ζεις βυθισμένη στην αγάπη ήταν ο λόγος που η προσγείωση στην πραγματικότητα ήταν απότομη και απογοητευτική. Βέβαια, οι γονείς μου έκαναν κι εξακολουθούν το καλύτερο που μπορούν, μόνο που εκείνες οι δύο υπέροχες μορφές ήταν κάτι παραπάνω, κάτι που για να το καταλάβεις πρέπει να πολλαπλασιάσεις τα πιο γλυκά αισθήματα επί 100. Κι εκείνοι σίγουρα καταλαβαίνουν, τις λάτρευαν κι αυτοί άλλωστε.
Αν με ρωτήσει κάποιος τί είναι αγάπη θα απαντήσω δυο μάτια υγρά που σ' αγκαλιάζει η ζεστασιά τους, που κοιτώντας μέσα τους είσαι εσύ. Μια ανοιχτή αγκαλιά κι ένα πλατύ, γεμάτο γλύκα, χαμόγελο στο πρόσωπο. Είναι η φροντίδα, το χάδι, το νοιάξιμο. Είναι το βλέμμα όλο αγωνία που παρατηρεί την αναπνοή σου όσο κοιμάσαι για να ξέρει ότι είσαι καλά. Είναι η απόλυτη εμπιστοσύνη, η τυφλή, που θα μπορούσες να κάνεις οτιδήποτε έχοντας την αδιαμφισβήτητη πεποίθηση ότι δεν πρόκειται να σου συμβεί τίποτε κακό. Είναι τα δάκρυα που διασχίζουν ένα πρόσωπο που τρέχει για να έρθει προς εσένα, γιατί δεν πιστεύει ότι μπόρεσε να ξεχαστεί και να σ' απογοητεύσει (και δεν σ' απογοητεύει ποτέ τελικά). Είναι η προσμονή κι η λαχτάρα τη στιγμή που γίνεται ανακούφιση μόλις μπαίνεις σ' ένα δωμάτιο. Είναι η σχέση που χτίζεται μέρα με τη μέρα και δημιουργεί έναν κόσμο μόνο για σένα όπου εσύ είσαι πάντα η προτεραιότητα, που είσαι ασφαλής, ήρεμος-η, χαρούμενος-η, πανευτυχής, ανέμελος-η και πιστεύεις ακράδαντα ότι κι ο υπόλοιπος κόσμος εκεί έξω είναι έτσι ακριβώς. Είναι η φροντίδα που δεν σε κακομαθαίνει, αλλά σε καλομαθαίνει και σου μεταδίδει τη λογική πως έτσι πρέπει να αγαπάς, να ανοίγεις την αγκαλιά, την καρδιά, το μυαλό, την ψυχή και τη ζωή σου και να βάζεις τον άλλον μέσα χωρίς δεύτερες σκέψεις και κρατήματα, γιατί αποκλείεται να σε προδώσει ποτέ, αποκλείεται να σε πληγώσει κι είναι αδύνατον να μην αξίζει την εμπιστοσύνη και την αγάπη σου. Είναι η ικανότητα να πιστεύεις πως οι άλλοι σκέφτονται όπως εσύ, χωρίς να θέλουν να σ' εκμεταλλευτούν, να επωφεληθούν, να σε μειώσουν, να σε παραμερίσουν ή να σε βάζουν σε δοκιμασίες ώσπου να πεισθούν για το αν τους κάνεις. Αγάπη είναι δύο ζευγάρια μάτια που δεν μπορώ να ξεχάσω 16 χρόνια μετά την τελευταία φορά που τα είδα, είναι η αίσθηση που μου αφήνει η ανάμνησή τους και είναι σαν άρωμα που δεν φεύγει από τα υφάσματα. Αυτό είναι αγάπη, να σε δέχονται όπως ακριβώς είσαι, να σε βάζουν μέσα στη ζωή τους με τα μπούνια χωρίς ενστάσεις, πρέπει και τεστ, να σου δίνουν χώρο ν' αναπνέεις και να ανθίσεις, να επιτρέπουν στην προσωπικότητά σου να εκφράζεται όπως θέλει και να σε σέβονται δείχνοντάς το με κάθε δυνατό τρόπο, ακόμη κι όταν διαφωνούν με τη σκέψη, τις πράξεις ή τις αποφάσεις σου, γιατί επί της ουσίας συμφωνείτε σε ένα, το πιο σημαντικό: σ' εσένα, ότι σ' αγαπούν, ότι σ' εμπιστεύονται, ότι είσαι κάτι που δεν θα άλλαζαν ποτέ, για τίποτε, γιατί από την αρχή μέχρι το τέλος κι απ' τα μαλλιά ως τα νύχια είσαι μοναδικός κι ασύγκριτος!
Για όλους όσοι δεν αγαπούν έτσι, δεν αφήνουν τους ανθρώπους να μπουν ολόκληροι και απόλυτα, χωρίς να τους κρατούν στον προθάλαμο περιμένοντας να αποδείξουν -αν αντέχουν - αν αξίζουν μια θέση στην καρδιά και τη ζωή τους, για εκείνους που έχουν διόδια στην καρδιά και δεν ανήκουν στο κίνημα "δεν πληρώνω", είτε γιατί φοβούνται μην πληγωθούν, είτε γιατί υπερτερεί ο εγωισμός τους και πιστεύουν πως η καρδιά τους είναι πιο σημαντική από οποιαδήποτε άλλη, ένα έχω να πω. Αν είναι να πληγωθείς θα πληγωθείς, θα απογοητευθείς, θα προδοθείς όσο κι αν προσπαθήσεις να το αποφύγεις. Μα είναι τόσο ωραίο να γεμίζεις την καρδιά σου ωραία αισθήματα και να μην είσαι καχύποπτος με τους ανθρώπους, κάνοντας την αρχή, ώστε να μην είναι καχύποπτοι κι εκείνοι μαζί σου! Στο κάτω-κάτω, όσες φορές και να πέσεις, κάτι θα μάθεις κι όσο περνάει ο καιρός μαθαίνεις να έχεις λιγότερες απώλειες και να σηκώνεσαι γρηγορότερα. Την εμπιστοσύνη στους ανθρώπους αρνούμαι να τη χάσω, προτιμώ να εμπιστευθώ το ένστικτό μου κι ας βγω και λάθος, όπως έχουμε ξαναπεί, μυς είναι κι η καρδιά, θέλει λίγη άσκηση, μπορεί να τραυματίζεται, αλλά γίνεται πιο δυνατή ;-)
Γι' αυτό δεν ψάχνω ελαφρυντικά για όσους τραβούν γραμμές και φτιάχνουν αναχώματα, ψάχνω αιτίες που να το δικαιολογούν. Μήπως δεν είχαν την τύχη να γεννηθούν και να μεγαλώσουν με την προσωποποίηση της αγάπης; Ωραία, αλλά τότε πώς δεν θέλησαν να γίνουν οι ίδιοι αυτό; Ναι, τελικά δεν σκεφτόμαστε με τον ίδιο τρόπο, το "συμπεριφέρομαι όπως θα' θελα να μου συμπεριφέρονται" δεν είναι για όλους τρόπος ζωής.
Μην ρωτήσετε γιατί, νοσταλγία, υπαρξιακά, αναμνήσεις και δύο απουσίες που δεν σταματούν να λείπουν, γιατί όπου κι αν είναι, είναι στον δικό μου -πολλάκις- τραυματισμένο και δυνατό μυ... Το 'φερε η μέρα, μάλλον κι ο καιρός.
Υ.Γ. Τώρα που το ξαναδιαβάζω... είμαι πολύ τυχερή που πήρα τόση αγάπη και ξέρω πώς είναι (ακόμη κι αν πονάει που δεν την έχω γύρω μου πια)! Και κάτι που θυμίζει στιγμές κατευθείαν από εκείνη την εποχή...
Στους πέντε ανέμους- Στέφανος Κορκολής και Κωνσταντίνα
Διάβασα σήμερα ξανά την ομιλία του Γιώργου Σεφέρη στην απονομή του Νόμπελ Λογοτεχνίας το Δεκέμβρη του 1963. Ο Έλληνας ποιητής βραβεύτηκε και στην ομιλία του είπε τόσα ωραία, βαθιά κι ουσιαστικά πράγματα για τη χώρα μας, για τους ανθρώπους της, που συγκινείσαι, νιώθεις το μεγαλείο του πνεύματος και της ψυχής ενός ανθρώπου και μένεις έκθαμβος να αναλογίζεσαι. Μέχρι τη στιγμή που συνειδητοποιείς ότι σχεδόν 50 χρόνια μετά τα ίδια ζητούμενα έχουμε κι αλλαγή δεν υπάρχει.
Ο Σεφέρης, ένας ποιητής με μια βαθιά ψυχή, ο άνθρωπος που έγραψε το "όπου και να ταξιδέψω η Ελλάδα με πληγώνει", ύμνησε όσο λίγοι αυτή τη χώρα και μίλησε αληθινά για τον κόσμο και την πραγματική δύναμη μέσα σ' αυτόν: τον άνθρωπο.
Η δικαιοσύνη λέει είναι ποτισμένη στην ελληνική ψυχή τόσο που έγινε πια κανόνας του φυσικού κόσμου. Μίλησε για την ήττα και την διάλυση όταν αδικούμε και κατέληξε πως χρειαζόμαστε τους άλλους, όλοι μας, πρέπει να ψάξουμε να τους βρούμε όπου κι αν είναι αυτή είναι η μόνη δύναμη.
Αυτή τη μέρα που γιορτάζουμε ως έθνος το ΌΧΙ που είπε ο (δικτάτορας, ας μην το ξεχνάμε μες στη χαρά για τη μέρα, ήταν δικτάτορας) Ιωάννης Μεταξάς -ο λαός βέβαια είπε το όχι για να είμαστε και σωστοί, όχι μόνο ένας άνθρωπος- νομίζω ότι τα λόγια του αείμνηστου ποιητή μας είναι πιο επίκαιρα και αναγκαία από ποτέ.
Μετά το περίφημο "κούρεμα" μουδιασμένοι είμαστε, όχι δεν είναι για να πέσουμε να πλαντάξουμε στα πατώματα, όχι, έχουν γίνει μέσα στην χώρα μας, στην ίδια μας τη ζωή πολύ πιο οδυνηρά και τραγικά πράγματα για να μας καταβάλουν, όχι αυτό. Ούτε να πετάμε απ' τη χαρά μας, γιατί δεν σωθήκαμε, απλώς παράταση ζωής και μια ευκαιρία να αποδείξουμε ότι μπορούμε να καταφέρουμε να υπάρξουμε χωρίς απατεωνιές, χωρίς ένα σαθρό πολιτικό σύστημα, χωρίς εκμετάλλευση και κοροϊδία, χωρίς τον εξευτελισμό της ύπαρξής μας. Ήρθε η ώρα να ενηλικιωθούμε και να πούμε ότι ένας τεράστιος φαύλος κύκλος έκλεισε κι ήρθε η ώρα να χτίσουμε την εμπιστοσύνη, τη δικαιοσύνη, την κοινωνία και την πολιτική απ' την αρχή, όχι με τα ήδη υπάρχοντα υλικά, αλλά με καινούργια, τα παλιά ήταν ελαττωματικά και χωρίς εγγύηση βλέπετε.
Θα μας επιτηρούν για αρκετά χρόνια ακόμη, εκτός αν δείξουμε καλή διαγωγή και τους αποπληρώσουμε νωρίτερα. Ωραία, λοιπόν, ας κερδίσουν την εμπιστοσύνη μας, ας αποδείξουν ότι μπορούν να είναι έντιμοι και με κοινωνικές ευαισθησίες, ας μην διαλύσουν τον λαό με τα συνεχόμενα μέτρα και ας φανούν για πρώτη φορά αντάξιοι των προσδοκιών και των συνθηκών. Τη μόνη ιστορία που θα μπορούσαν να αφήσουν είναι για την αναλγησία, την αδράνεια και τη σκληρότητά τους.
Όσο για τις παρελάσεις που δεν έγιναν με τον συνηθισμένο τρόπο και κυρίως για την παρέλαση στη Θεσσαλονίκη όπου ο Κάρολος Παπούλιας έφυγε προσβεβλημένος, γιατί τον είπαν προδότη να του υπενθυμίσουμε ότι είναι Πρόεδρος μιας δημοκρατίας που πια μόνο κατ' ευφημισμόν χρησιμοποιεί αυτόν το χαρακτηρισμό. Ένας Πρόεδρος Δημοκρατίας φροντίζει να διαφυλάσσει την Δημοκρατία. Λυπάμαι που το λέω, αλλά κυρίως που είναι αλήθεια, αλλά ο ο κ. Παπούλιας δεν μπόρεσε να τη διαφυλάξει κι αυτό είναι άσχετο με τον αγώνα του κατά των Γερμανών το 1940, γι' αυτό συγχαρητήρια, αλλά το '40 είναι 71 χρόνια μακριά από το σήμερα...
Ας θυμηθούμε μαζί λοιπόν την ομιλία του Γ. Σεφέρη εκείνο το Δεκέμβρη του 1963 στην Στοκχόλμη κι ας μάθουμε ποια είναι η ουσία από τα λόγια του λέγοντας ένα μεγάλο ναι σ' αυτή:
"Τούτη την ώρα αισθάνομαι πως είμαι ο ίδιος μία αντίφαση. Αλήθεια, η Σουηδική Ακαδημία, έκρινε πως η προσπάθειά μου σε μία γλώσσα περιλάλητη επί αιώνες, αλλά στην παρούσα μορφή της περιορισμένη, άξιζε αυτή την υψηλή διάκριση. Θέλησε να τιμήσει τη γλώσσα μου, και να- ἐκφράζω τώρα τις ευχαριστίες μου σε ξένη γλώσσα. Σας παρακαλώ να μου δώσετε τη συγνώμη ποὺ ζητώ πρώτα -πρώτα από τον εαυτό μου. Ανήκω σε μία χώρα μικρή. Ένα πέτρινο ακρωτήρι στη Μεσόγειο, που δεν έχει άλλο αγαθό παρά τον αγώνα του λαού, τη θάλασσα, και το φως του ήλιου. Είναι μικρός ο τόπος μας, αλλά η παράδοσή του είναι τεράστια και το πράγμα που τη χαρακτηρίζει είναι ότι μας παραδόθηκε χωρίς διακοπή. Η ελληνική γλώσσα δεν έπαψε ποτέ της να μιλιέται. Δέχτηκε τις αλλοιώσεις που δέχεται καθετί ζωντανό, αλλά δεν παρουσιάζει κανένα χάσμα. Άλλο χαρακτηριστικό αυτής της παράδοσης είναι η αγάπη της για την ανθρωπιά, κανόνας της είναι η δικαιοσύνη. Στην αρχαία τραγωδία, την οργανωμένη μὲ τόση ακρίβεια, ο άνθρωπος που ξεπερνά το μέτρο, πρέπει να τιμωρηθεί από τις Ερινύες. Όσο για μένα συγκινούμαι παρατηρώντας πως η συνείδηση της δικαιοσύνης είχε τόσο πολύ διαποτίσει την ελληνική ψυχή, ώστε να γίνει κανόνας του φυσικού κόσμου. Και ένας από τους διδασκάλους μου, των αρχών του περασμένου αιώνα, γράφει: «... θα χαθούμε γιατί αδικήσαμε ...». Αυτός ο άνθρωπος ήταν αγράμματος. Είχε μάθει να γράφει στα τριάντα πέντε χρόνια της ηλικίας του. Αλλά στην Ελλάδα των ημερών μας, η προφορική παράδοση πηγαίνει μακριά στα περασμένα όσο και η γραπτή. Το ίδιο και η ποίηση. Είναι για μένα σημαντικό το γεγονός ότι η Σουηδία θέλησε να τιμήσει και τούτη την ποίηση και όλη την ποίηση γενικά, ακόμη και όταν αναβρύζει ανάμεσα σ᾿ ένα λαό περιορισμένο. Γιατί πιστεύω πως τούτος ο σύγχρονος κόσμος όπου ζούμε, ο τυραννισμένος από το φόβο και την ανησυχία, τη χρειάζεται την ποίηση. Η ποίηση έχει τις ρίζες της στην ανθρώπινη ανάσα - και τί θα γινόμασταν αν η πνοή μας λιγόστευε; Είναι μία πράξη εμπιστοσύνης - κι ένας Θεός το ξέρει αν τα δεινά μας δεν τα χρωστάμε στη στέρηση εμπιστοσύνης. Παρατήρησαν, τον περασμένο χρόνο γύρω από τούτο το τραπέζι, την πολύ μεγάλη διαφορά ανάμεσα στις ανακαλύψεις τής σύγχρονης ἐπιστήμης και στη λογοτεχνία. Παρατήρησαν πως ανάμεσα σ᾿ ένα αρχαίο ελληνικό δράμα και ένα σημερινό, η διαφορά είναι λίγη. Ναι, η συμπεριφορά του ανθρώπου δὲ μοιάζει να έχει αλλάξει βασικά. Και πρέπει να προσθέσω πως νιώθει πάντα την ανάγκη ν᾿ ακούσει τούτη την ανθρώπινη φωνή που ονομάζουμε ποίηση. Αυτή η φωνή που κινδυνεύει να σβήσει κάθε στιγμή από στέρηση αγάπης και ολοένα ξαναγεννιέται. Κυνηγημένη, ξέρει που να ῾βρει καταφύγιο, απαρνημένη, έχει τὸ ένστικτο να πάει να ριζώσει στους πιο απροσδόκητους τόπους. Γι᾿ αυτή δεν υπάρχουν μεγάλα και μικρά μέρη του κόσμου. Το βασίλειό της είναι στις καρδιές όλων των ανθρώπων της γης. Έχει τη χάρη ν᾿ αποφεύγει πάντα τη συνήθεια, αυτή τη βιομηχανία. Χρωστώ την ευγνωμοσύνη μου στη Σουηδική Ακαδημία που ένιωσε αυτά τα πράγματα, που ένιωσε πως οι γλώσσες, οι λεγόμενες περιορισμένης χρήσης, δεν πρέπει να καταντούν φράχτες όπου πνίγεται ο παλμός της ανθρώπινης καρδιάς, που έγινε ένας Άρειος Πάγος ικανός να κρίνει με αλήθεια επίσημη την άδικη μοίρα της ζωής, για να θυμηθώ τον Σέλεϊ, τον εμπνευστή, καθώς μας λένε, του Αλφρέδου Νομπέλ, αυτού του ανθρώπου που μπόρεσε να ἐξαγοράσει την αναπόφευκτη βία με τη μεγαλοσύνη της καρδιάς του. Σ᾿ αυτό τον κόσμο, που ολοένα στενεύει, ο καθένας μας χρειάζεται όλους τους άλλους. Πρέπει ν᾿ αναζητήσουμε τον άνθρωπο, όπου και να βρίσκεται. Όταν στο δρόμο της Θήβας, ο Οιδίπους συνάντησε τη Σφίγγα, κι αυτή του έθεσε το αίνιγμά της, η απόκρισή του ήταν: ὁ άνθρωπος. Τούτη η απλή λέξη χάλασε το τέρας. Έχουμε πολλά τέρατα να καταστρέψουμε. Ας συλλογιστούμε την απόκριση του Οιδίποδα."
