Τα μαθήματα της χρονιάς που φεύγει, περιμένοντας εκείνη που έρχεται...

Ο απολογισμός στο τέλος της χρονιάς είναι πια μια συνήθεια που εμπεριέχει την ανάγκη να βάλω νοητά σε χρονολογική σειρά, αλλά και να αξιολογήσω όλα τα γεγονότα, τις εμπειρίες, τα μαθήματα και τα παθήματα 365 ημερών, ώστε να κρατήσω όσα αξίζουν και να τα αξιοποιήσω τον επόμενο χρόνο.

Το 2019 ήταν μια δύσκολη χρονιά -ποια από τις τελευταίες δεν ήταν, βέβαια;- που θέλω να φύγει όσο πιο ήρεμα, αθόρυβα και χωρίς άλλες δυσάρεστες εκπλήξεις γίνεται, όσο, δηλαδή, δεν κατάφερε να είναι μέχρι τώρα.

Μέτρησα δυνάμεις και φέτος, μέτρησα ανθρώπους, απώλειες, προβληματίστηκα με το αν, τελικά, οι επιλογές μου ήταν σωστές και αν όχι, ποιες θα ήταν οι σωστότερες, πόσο ουσιαστικές είναι οι σχέσεις μου με τους ανθρώπους και αν ανταποκρίνονται πια στις (συναισθηματικές) ανάγκες μου/μας ή γίνονται επιφανειακές, τυπικές, απόμακρες, αν μοιάζουν να προσπαθούν να χωρέσουν κάπου, ενώ περισσεύουν.

Ένιωσα πολύ μόνη. Πολλές φορές. Πολύ συχνά μέσα σ’ αυτή την χρονιά. Και το είπα σ’ εκείνους που μετρούν, αλλά δεν μπορώ να πω ότι άλλαξε ούτε το συναίσθημα, ούτε η κατάσταση. Όσο και να εκλογικεύω αυτό το κενό που υπάρχει στις σχέσεις μας με τους άλλους ανθρώπους που μπορεί να προκύπτει λόγω δουλειάς, ωραρίων, γενικότερου προγράμματος, συντονισμού, υποχρεώσεων (επαγγελματικών, προσωπικών, οικογενειακών κλπ), κούρασης ή διάθεσης, είναι ένα πραγματικό κενό και όσο μεγαλώνει κινδυνεύει να γίνει αγεφύρωτο χάσμα. Με απασχόλησε πολύ και ακόμη με απασχολεί, γιατί η αγάπη είναι ανθεκτική, αλλά δεν είναι και αδύνατον να ξεθωριάσει.

Αν μη τι άλλο, αυτή τη χρονιά άλλαξα δεκαετία, ένας αριθμός που (είναι ένας απλός αριθμός, φυσικά, αλλά) σε κάνει να αναθεωρείς τον ίδιο σου τον εαυτό -τουλάχιστον σ’ εμένα αυτό συνέβη- και να θέλεις να οργανώσεις τη ζωή σου με έναν τρόπο ώστε να λείπουν τα περιττά βάρη, η τοξικότητα, η μετριότητα στα συναισθήματα, αυτή η αίσθηση του «ούτε κρύο, ούτε ζέστη», που ειδικά όταν έχει να κάνει με ανθρώπους είναι λυπηρή. Ένας αριθμός που σε προκαλεί να ξεβολευτείς, αλλά και σε κινητοποιεί να μην ανέχεσαι πια συμπεριφορές, σχόλια, απόψεις που παλαιότερα ήταν δεδομένο και «πρέπον» να αφήσεις να περάσουν έτσι. Όχι πια.

Έρχονται στιγμές που καλούμαστε να διαλέξουμε πού θέλουμε να ανήκουμε, πώς αυτοπροσδιοριζόμαστε και από τι ή ποιους δεν θέλουμε να ετεροπροσδιοριζόμαστε. Όσοι/όσες εκφράζουν άποψη που δεν τους έχει ζητηθεί, οφείλουν να δεχτούν τις συνέπειες της ανάλογης απάντησης και, αν πρόκειται για σχετικά οικείους, της διακοπής «διπλωματικών σχέσεων». Απλά, λιτά, απέριττα, χωρίς περαιτέρω εξηγήσεις. Δεν αξίζουν όλοι τον χρόνο, την ενέργεια και το να καταναλώνουμε φαιά ουσία για να τους εξηγήσουμε, ή για χάρη τους. Είναι πολύ δύσκολο να επιτευχθεί, ας μη γελιόμαστε, δεν συμβαίνει ούτε τόσο εύκολα, ούτε έτσι ξαφνικά ως αναλαμπή, ούτε πλήρως, αλλά είναι μια διαδικασία που όσο νομίζεις ότι χάνεις (ανθρώπους, για παράδειγμα), άλλο τόσο κερδίζεις.

Με κούρασε αυτή η χρονιά αφόρητα, ένιωσα πολλάκις να ασφυκτιώ, έπαιξε με τα νεύρα μου, με την αισιοδοξία μου, με την πίστη μου στο καλό και στο ότι η λογική και το δίκαιο υπερνικούν τα πάντα (εμμ, όχι, δυστυχώς, όχι πάντα και όχι τα πάντα), για δύο βασικούς λόγους: Πρώτον, η κοινή λογική… δεν είναι τόσο κοινή όσο φανταζόμαστε ή θα θέλαμε· και δεύτερον, σε έναν κόσμο που για τους περισσότρους το δίκαιο είναι αυτό που πιστεύει καθένας/καθεμία γιατί τον/την συμφέρει και όχι το πραγματικά δίκαιο, η ελπίδα βάλλεται αδιάντροπα (για να μην πω ότι αργοπεθαίνει) και ο παραλογισμός εξαπλώνεται σαν ιός.

Συνειδητοποίησα ότι οι θεμελιώδεις για εμένα έννοιες, ώστε να συνυπάρχουμε όσο πιο αρμονικά σε μια -θεωρητικά- πολιτισμένη κοινωνία -όπως η ευγένεια, η καλοσύνη, ο σεβασμός στους άλλους, στην προσωπικότητα, τα δικαιώματα, τις ελευθερίες τους, το ότι δεν ενοχλούμε για να μην μας ενοχλούν, ότι όταν κάνουμε ένα σοβαρό λάθος ή προκαλούμε ένα ατύχημα που θέτει σε κίνδυνο τη σωματική (και ψυχική, πιθανότατα) ακεραιότητα ενός άλλου ανθρώπου, πρωτίστως ζητάμε συγγνώμη και εν συνεχεία, φροντίζουμε να επανορθώσουμε, ώστε να μην επαναληφθεί, ή δεν επαναλαμβάνουμε τέτοιου είδους αντικοινωνικές στην ουσία τους συμπεριφορές, όταν γίνει σύσταση/παρατήρηση- δεν ισχύουν για τον υπόλοιπο κόσμο. Ήταν πολλές και συνεχείς οι απογοητεύσεις από το ανθρώπινο είδος, σε σημείο να πω ότι προτιμώ να πάω να μείνω μόνη μου κάπου μακριά από την ανείπωτη ηλιθιότητα και ανθρώπινη γελοιότητα, αλλά θυμήθηκα ότι η βλακεία είναι ανίκητη και είναι παντού. Οπότε, δεν θα υπήρχε ούτε στη μέση του πουθενά σωτηρία.

Ναι, ξέρω, «πόσο αισιόδοξο μήνυμα!», αλλά το είπα εξαρχής, ήταν μια πολύ δύσκολη χρονιά.

Η άνοιξη ήταν αρκετά περίεργη και αν μπορούσα, θα ήθελα να παραλείψω πολλά. Όλα όσα συνέβαιναν και με βάραιναν ήταν και κάποιες από τις δικαιολογίες της καθημερινότητας που μας κάνει να αφήνουμε να περνούν μέρες, εβδομάδες, μήνες χωρίς να έχουμε μιλήσει ή δει αγαπημένους ανθρώπους και να λέμε τώρα δεν μπορώ ή είναι αργά, θα τηλεφωνήσω αύριο και αυτά τα αύριο έχουν μετατραπεί σε άπειρα χθες, προχθές, την περασμένη εβδομάδα, πριν δύο μήνες κλπ. Μόνο που η ζωή δεν περιμένει πότε θα ευκαιρήσουμε (το λέμε, το ξαναλέμε, αλλά δεν το εμπεδώνουμε).

Κι έτσι, ενώ κάθε μέρα σκεφτόμουν «να θυμηθώ αύριο να πάρω τηλέφωνο τον καλό μου τον κύριο Α.», δεν το έκανα και ένα μεσημέρι στο τέλος Ιουλίου, μαθαίνω ότι πέθανε, από ένα μήνυμα στο fb. Όταν το επιβεβαίωσα, ένιωσα σαν να άδειασα από κάθε συναίσθημα. Πώς διαχειρίζεσαι κάτι που δεν χωράει ο νους σου, που δεν μπορείς να συνειδητοποιήσεις ότι, πράγματι, συνέβη; Πώς πεθαίνει κάποιος που δεν γίνεται να πεθάνει; Δεν γίνεται -όσο παράλογο κι αν ακούγεται, όλοι/όλες το ξέρουμε και το νιώθουμε, οι δικοί μας άνθρωποι ΔΕΝ μπορούν να πεθάνουν, γιατί αν πεθαίνουν εκείνοι, τότε σημαίνει πως πεθαίνουν και δικά μας, δομικά, κομμάτια.

Θυμήθηκα όλες τις στιγμές που μέσα στην απλότητά τους ήταν μικρά διαμάντια, με γέλια από την αυθεντικότητα και την αφιλτράριστη ευθύτητα που τότε μπορεί να θέλαμε ν’ ανοίξει η γη να μας καταπιεί, αλλά πέντε λεπτά μετά και για πάντα, τις σκεφτόμαστε και γελάμε από καρδιάς. Τελικά, έτσι πρέπει να τους θυμόμαστε τους ανθρώπους όταν φεύγουν, οι αναμνήσεις μας από αυτούς πρέπει να είναι όπως ακριβώς ήταν και οι ίδιοι.

Μέσα σ’ όλα αυτά τα δυσάρεστα, ωστόσο, υπήρξαν και πολλά ωραία. Ένας γάμος που τον χαρήκαμε και τον χορέψαμε μέχρι το χάραμα όπως του άξιζε. Το θεατρικό φεστιβάλ που αγαπώ και κάθε χρόνο περιμένω πώς και πώς εκείνο το επταήμερο.

Είχαμε γεννήσεις και εγκυμοσύνες που γέμισαν χαρά και ενθουσιασμό τους ευτυχείς νέους ή μέλλοντες γονείς, τους πολύ κοντινούς τους, αλλά και τους λίγο εκτός του στενού κύκλου. Όταν έρχονται στον κόσμο μωράκια από γονείς συνειδητοποιημένους ότι το θέλουν πολύ, καθώς επίσης και για το τι σημαίνει αυτός ο ρόλος και ποια είναι η ευθύνη που φέρουν και είναι υπέροχοι οι ίδιοι, τότε μάλλον όλα είναι σωστά και η χαρά δεδομένη.

Επίσης, σε πιο πεζά, ανακάλυψα νέα παγωτο- και γλυκο-μαγαζιά στην πόλη, παρέα με φίλες και αγαπημένους. [Αυτό, βέβαια, μας οδηγεί ξεκάθαρα σε δύο προβληματισμούς: α. δεν θα αδυνατίσω ποτέ; (δεν θέλω απάντηση, ρητορική είναι η ερώτηση. Αμέεεσως… μα τι άνθρωποι  πια;! Τς τς τς) β. Το σάκχαρό μου σε τι επίπεδο να βρίσκεται, άραγε;]

Έφυγα από μια δουλειά που με εξουθένωνε ψυχικά και σωματικά, καθώς γινόταν εξαιρετικά τοξική. Παρόλο που δεν μου ήταν το πιο εύκολο πράγμα, έθεσα τα όριά μου όσο πιο καθαρά γινόταν, παρέμεινα επαγγελματίας, αλλά έβαλα σε προτεραιότητα την υγεία μου και την ψυχική μου γαλήνη και παραμένοντας σταθερή στην απόφασή μου, παραιτήθηκα. Δεν είπα, βέβαια, όλα όσα θα ήθελα και άξιζε να ακούσει, αλλά δεν πειράζει, ήταν μια καλή αρχή.

Το 2019, γνώρισα πολύ αξιόλογους και ενδιαφέροντες ανθρώπους, κάναμε ωραίες εκπομπές, είδα ωραίες παραστάσεις και διαπίστωσα με χαρά (και μεγάλη συγκίνηση -γιατί τέτοια είμαι) ότι  μέσα στα χρόνια έχει αναπτυχθεί με κάποιους υπέροχους ανθρώπους αλληλοεκτίμηση, σεβασμός, εμπιστοσύνη και μια πολύ καθαρή και ειλικρινής συμπάθεια, σε κάποιες περιπτώσεις μάλιστα είναι αγάπη (κι ας μην είμαστε φίλοι-ες, ας μην μιλάμε συχνά ή για όλα) που φαίνεται κάθε φορά που συναντιόμαστε. Να, αυτά είναι κέρδη, αυτά μετρούν στον χρόνο που φεύγει.

Τέλος, λίγο πριν τη λήξη του έτους και μετά από σκέψη, αρκετό προβληματισμό και συζήτηση, αποφασίσαμε (δεν εννοώ εγώ και ο εαυτός μου) και μια άλλη λήξη (λεπτομέρειες εν καιρώ). Δεν είναι κάτι κακό, είναι το κλείσιμο ενός κύκλου που έπρεπε εδώ και καιρό να ολοκληρωθεί, για να ανοίξει ίσως αργότερα ένας καινούργιος, πιο εξελιγμένος, βελτιωμένος, που ανεβάζει μεν τον βαθμό δυσκολίας πολλαπλώς, αλλά αν καταφέρουμε να το υλοποιήσουμε, θα κάνουμε πολύ ωραία και δημιουργικά πράγματα. Αν πάλι όχι, τότε κάποιος λόγος θα υπάρχει.

Όλα τα συναισθήματα συνυπάρχουν· θλίψη για το κλείσιμο, ανησυχία για το αν είναι η σωστή απόφαση, φόβος αν θα τα καταφέρουμε στη μετάβαση, αλλά και μια μικρή ανακούφιση ότι επιτέλους πήραμε την απόφαση, ενθουσιασμός για την καινούργια ιδέα, δημιουργική διάθεση, αναζωογόνηση και μια επιφύλαξη γιατί στη ζωή και στην πορεία τα σχέδια αλλάζουν. Κάτι κινείται, όμως, άρα ευτυχώς ακόμη ζούμε!
Στο τέλος της χρονιάς, ξεκίνησα να ανακαλύπτω νέες προοπτικές και θα δείξει πού θα βγει, αλλά κι ένιωσα την αγάπη και το νοιάξιμο αγαπημένων ανθρώπων τη στιγμή ακριβώς που το χρειαζόμουν. Μπορεί το γιορτινό πνεύμα να έχασε κατά κράτος φέτος, αλλά ελπίζουμε πάντα στις επόμενες γιορτές.
 

Οι στόχοι για το 2020, λοιπόν, πάνε μαζί με τις ευχές να είμαστε όλοι και όλες εδώ και του χρόνου, πρωτίστως υγιείς, ασφαλείς και ελεύθεροι-ες (ουσιαστικά, πνευματικά και ψυχικά). Να μας φροντίζουμε καλύτερα και περισσότερο. Να έχουμε εσωτερική ηρεμία και ισορροπία, ψυχραιμία, υγιή και ειλικρινή αγάπη που να μας ταιριάζει απόλυτα (σε όλα τα είδη των σχέσεών μας) και τρυφερότητα.

Με όνειρα και διάθεση να δουλέψουμε μεθοδικά για να τα υλοποιήσουμε. Να αφιερώνουμε περισσότερο και ποιοτικότερο χρόνο (χωρίς  τη διαρκή αναβλητικότητα) σε όσους αγαπάμε και μας αγαπούν, χωρίς διακοπές/παρεμβολές/περισπάσεις από κινητά, μηνύματα, social media, (εκνευριστικές) κλήσεις ανά 5λεπτο, συνεχή άγχη για το αν έγινε το τάδε στη δουλειά κλπ.

Μεγαλύτερη ειλικρίνεια, ευγένεια, καλοσύνη και σεβασμό προς τον εαυτό μας, αλλήλους και τον πολυ-τραυματισμένο μας πλανήτη. Ουσιαστική και πραγματική δημοκρατία και ειρήνη.

Να είμαστε πιο επιεικείς όσον αφορά τις ανθρώπινες αδυναμίες μας και το δικαίωμα να κάνουμε λάθη (χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν προσπαθούμε να βελτιωθούμε), να συνδεόμαστε πιο ουσιαστικά με τους γύρω μας, να χαμογελάμε -από καρδιάς- περισσότερο, να γελάμε λυτρωτικά, να έχουμε περισσότερη και… δικαιότερη δικαιοσύνη, να θέτουμε ορθότερες προσωπικές προτεραιότητες και να έχουμε την τύχη με το μέρος μας. 

Τέλος, να μην πάψουμε ποτέ να θέτουμε νέους στόχους, όχι εμμονικά, αλλά για να μην βαλτώσουμε, να μην αρχίσουμε να μυρίζουμε ναφθαλίνη.

                      Καλή, χαρούμενη, ειρηνική και δημιουργική νέα χρονιά!

Μια χρονιά που περιμένουμε να σκορπίσει φως...

Αγαπώ τους ετήσιους προσωπικούς απολογισμούς λίγο πριν την έλευση της νέας χρονιάς, κυρίως γιατί θέλω να θυμηθώ τι έμαθα, τι κέρδισα, τι κρατάω, τι αφήνω πίσω και ποια εκδοχή του εαυτού μου και όσων συνέβησαν εκτίμησα περισσότερο, αλλά και ποια με απογοήτευσε μέσα στην χρονιά που εκπνέει. Όχι ότι αυτό σημαίνει απαραιτήτως πως την καινούργια χρονιά δεν θα επαναληφθούν κάποια από τα λάθη, αλλά τουλάχιστον ας γίνει στον μικρότερο δυνατό βαθμό.

Κι αφού το 2018 μάς επιφύλασσε πολλές δύσκολες, θλιβερές στιγμές και μεγάλες, δυσβάσταχτες απώλειες, προσωπικά λέω να κρατήσω την αλληλεγγύη, την καλοσύνη, την αγάπη, την ελπίδα ότι μέσα στο ζοφερό σκοτάδι της κοινωνίας μας υπάρχει ένα φως που μπορεί και δυναμώνει όταν προσπαθούμε καθένας/καθεμία ξεχωριστά και όλοι/όλες μαζί να μην σβήσει και την επιμονή ότι ο κόσμος θα αλλάξει. Αλλά, θα τον αλλάξουμε προς το καλύτερο κι ας είναι δύσκολο και χρονοβόρο και με αντιξοότητες και σκοπέλους.

Και φυσικά, τους ανθρώπους με τους οποίους νιώθω βαθιά χαρά που μοιραστήκαμε κι αυτή τη χρονιά, παρά τις όποιες δυσκολίες, διαφωνίες ή ακόμη και εντάσεις. Γιατί κάθε χρόνο συνειδητοποιώ ότι οι σχέσεις αλλάζουν, εξελίσσονται, επαναπροσδιορίζονται, κάποιες μένουν αναλλοίωτες, άλλες τροποποιούνται και άλλες λήγουν. Εκείνες που συνεχίζουν πιο δυνατές, γεμάτες πραγματική -δοκιμασμένη στα δύσκολα ή σε καίριες στιγμές- αγάπη είναι πάντα στα κερδισμένα. 

Για το 2019, λοιπόν, εύχομαι να είμαστε υγιείς εμείς κι οι αγαπημένοι μας άνθρωποι, ο καινούργιος χρόνος να μας βρει όλους και όλες εδώ και καλά, να γελάμε, να αγαπάμε/να μας αγαπούν και να το δείχνουμε, να ονειρευόμαστε, να αγκαλιαζόμαστε σφιχτά και περισσότερο, να προσπαθούμε γι' αυτό που θα μας κάνει ευτυχείς, αλλά και αυτό που θα κινήσει τον κόσμο έστω κι ένα χιλιοστό προς τη σωστή κατεύθυνση (κι ας μοιάζει ουτοπικό), να νιώθουμε και να είμαστε ελεύθεροι-ες, να σεβόμαστε εμάς και τους άλλους χωρίς αστερίσκους, να νοιαζόμαστε ουσιαστικά και πρακτικά για τους ανθρώπους που ξέρουμε και για εκείνους που μπορεί να μην έχουμε μπει στον κόπο να γνωρίσουμε, να τολμήσουμε να λέμε περισσότερα καλά, αντί για άσχημα, να προσπαθήσουμε να βελτιώσουμε τους εαυτούς μας έστω και λίγο, να μην χρειαστεί να μετανιώσουμε για τίποτε -είτε σωστό, είτε λάθος- και οι δυσκολίες που, αναπόφευκτα, θα έρθουν να είναι μικρές, ανώδυνες, διαχειρίσιμες, ήσσονος σημασίας, αλλά επιμορφωτικές.

Εύχομαι το 2019 να είναι μια πολύ καλή χρονιά, γενναιόδωρη σε υγεία, αγάπη, ευτυχία, γέλια, ζεστασιά, καλοσύνη, καλοτυχία, άπλετο φως, προσωπική και κοινωνική πρόοδο και κυρίως, μια χρονιά χωρίς άλλες απώλειες.

Φέτος, ας ανακαλύψουμε την καλύτερη εκδοχή του εαυτού μας, μαζί με τους γύρω μας.

                                                          Τρύπες- Ακούω την Αγάπη

Παίρνοντας στο 2018 ό,τι μάθαμε φέτος...

                        

Τελειώνει κι αυτή η χρονιά και το 2018 είναι προ των πυλών ανυποψίαστο για τις προσδοκίες που είμαστε έτοιμοι να του φορτώσουμε και το βάρος της ευθύνης: όταν έρθει η σειρά του να λήξει, να το κάνει έχοντας θετικό πρόσημο. 

Το '17 ήταν μια χρονιά γεμάτη, με θετικά, όμορφα, χαρούμενα, αλλά και αρνητικά, δυσάρεστα, βαθιά απογοητευτικά. Εδώ και μέρες, σκέφτομαι ότι θα ήθελα στο κλείσιμο αυτής της χρονιάς, στον ετήσιο προσωπικό απολογισμό, να σταθώ στα καλά και σε όσα κέρδισα από τα δύσκολα, αφήνοντας όσα με ταλαιπώρησαν και όσα αποκαρδιωτικά συνέβησαν γύρω μου -στον κόσμο που είναι μακριά, αλλά και δίπλα- στο παρελθόν, μιας και αυτό θα είναι από αύριο αυτή η χρονιά.

Φέτος, έμαθα ότι μπορώ να αντεπεξέλθω σε μη ευνοϊκές συνθήκες, αλλά θέλω να απέχω όσο γίνεται από αυτές, γιατί μου κοστίζουν σε ψυχική ηρεμία, καθώς ένα πολύ σημαντικό, το ουσιαστικότερο κομμάτι μου, αυτό της δημιουργικότητας, της διάθεσης για καλή και αρμονική συνεργασία με σεβασμό και ανοιχτότητα πνεύματος, καταπνίγεται. Επίσης, συνειδητοποίησα με λύπη και αγνό θυμό πόσο βαθιά ριζωμένη είναι η νοοτροπία του σεξισμού, του ρατσισμού και πόση απύθμενη συμπλεγματικότητα κουβαλούν άνθρωποι που εργάζονται σε χώρους που αφορούν με έναν τρόπο το δημόσιο γίγνεσθαι. Πέρα από πολλούς, μικρούς και μεγάλους, προσωπικούς ή πανανθρώπινους στόχους, κατέληξα μετά από ένα 8μηνο συναναστροφής με βαριές και ανίατες περιπτώσεις τέτοιας βλάβης, ότι πρέπει να παταχθεί άμεσα η πατριαρχία, μπας και γλιτώσει η ανθρωπότητα, ξεκινώντας από τη σωτηρία των εγκεφαλικών μας κυττάρων. Γιατί με αυτά που βλέπουμε, δουλίτσα δεν γίνεται. Και μην ξεχνάμε πως η πατριαρχία έχει παρεισφρήσει ως στερεοτυπική αντίληψη σε μυαλά και των δύο φύλων.

Γνώρισα, ωστόσο, και αξιόλογους, γλυκύτατους και γεμάτους καλοσύνη ανθρώπους που χαίρομαι κάθε φορά που τους συναντώ κι έτσι, η ζυγαριά γέρνει προς αυτούς. Οι καλοί έχουν ειδικό βάρος και μαθαίνω όσο περνά ο καιρός ότι μέσα μου πρέπει να βαραίνουν περισσότερο από τους άλλους.

Αυτή τη χρονιά, έμαθα να κρατώ δυνάμεις και αποστάσεις -όταν και όπου ήτο εφικτό- για να διατηρήσω την ηρεμία μου και την κρίση μου ανεπηρέαστη. Κι έτσι, μείωσα τον ενθουσιασμό μου που, πολλές φορές, γίνεται παραμορφωτικός καθρέφτης, είδα πιο ψύχραιμα -ίσως και ψυχρά- κάποια πράγματα και συνειδητοποίησα αρκετά που πριν δεν μπορούσα να δω καθαρά. Δεν ήταν ευχάριστη διαδικασία, ήθελε χρόνο, είχε πολλές στιγμές δυσφορίας, σύγκρισης με το "τότε που κάναμε εκείνη η παρέα εκείνο και το άλλο και το παρα-άλλο, ενώ τώρα τίποτα" και απογοήτευσης, αλλά περιέργως πώς, στο τέλος, αυτό ήταν το σωστότερο.

Κάποιες σχέσεις έληξαν οριστικά, κάθε χρόνο κάποιοι μένουν πίσω, όπως αντίστοιχα κι εγώ για άλλους, αλλά νομίζω πως έμειναν εδώ, στο μαζί, αυτοί που έπρεπε. Κάποιες άλλες σχέσεις αναδιαμορφώθηκαν, πήραν άλλο σχήμα, άλλη ποιότητα, άλλο βάθος, μπορεί και απόσταση, αλλά κι αυτό μπορεί να είναι για καλό. Στην ψυχοθεραπεία λέμε πολύ συχνά, μιας και λόγω της ίδιας της φύσης της διαδικασίας μιλάμε για ανθρώπινες σχέσεις, ότι κάποιοι έρχονται μια δεδομένη στιγμή και για μια χρονική περίοδο στη ζωή μας, ώστε να επιτελέσουν έναν σκοπό, για να μας βοηθήσουν να δούμε από άλλη οπτική, να μετακινηθούμε, να συμπληρώσουν ένα κομμάτι ή να μας μάθουν κάτι για τον εαυτό μας, για τη συνέχεια και την αντιμετώπιση αντίστοιχων καταστάσεων. Όταν, λοιπόν, ο σκοπός επιτευχθεί, η σχέση είτε λήγει, είτε αλλάζει πλαίσιο. Παρόλο που ήταν μια μακρά, δύσκολη και -ουκ ολίγες φορές- επίπονη διαδικασία, ήταν απολύτως χρήσιμη, απαραίτητη και βοηθητική ως προς την αυτογνωσία και την μεταπήδηση σε νέο επίπεδο ωριμότητας. 

Φέτος, δάκρυσα, συγκινήθηκα, αλλά ένιωσα πολλά δύσκολα συναισθήματα και δη, σε μεγάλο βαθμό, τόσο που δοκίμασαν την αντοχή και την αισιοδοξία μου. Αποφάσισα, όμως, ότι θα φροντίσω να τη διατηρήσω αλώβητη μέσα σε μια πραγματικότητα που μας πληγώνει, μας απογοητεύει και μας ματαιώνει διαρκώς. Συνέχισα να πιστεύω στη νίκη, όταν αγαπημένοι άνθρωποι που αντιμετώπιζαν τις δυσκολίες έχαναν την ελπίδα τους και ήμουν εκεί για να τους υπενθυμίζω -πολλές φορές με πραγματικό εσωτερικό αγώνα και για μένα την ίδια- ότι τίποτα δεν τελειώνει μέχρι να παραιτηθείς και παραιτούμαστε μόνο από ό,τι δεν αξίζει. Έξω απ' τον χορό, βέβαια, πολλά τραγούδια λέμε, αλλά όταν κάποιος πάει να χάσει το κουράγιο του, οι αγαπημένοι οφείλουν να του δίνουν περίσσιο.

Το 2017, μου έλειψαν λίγο οι άνθρωποί μου, δεν τους είδα όσο θα ήθελα, αλλά τους είπα πόσο τους αγαπώ, ήμουν εκεί όπως και όπου μπορούσα και με χρειάζονταν και τη νέα χρονιά θέλω να τους βλέπω και να τους το λέω συχνότερα και περισσότερο. Και θέλω να το κάνουν κι εκείνοι για εμένα.

Μοιραστήκαμε μεγάλες, σφιχτές, ζεστές, αληθινές, αγαπησιάρικες αγκαλιές, κοιταχτήκαμε βλέποντας πραγματικά ο ένας τον άλλο, σφίξαμε τα χέρια όταν κάποιος ή και οι δύο το είχαμε ανάγκη, εμπιστευθήκαμε σκέψεις, ανησυχίες, φόβους, χαρές, λύπες, παράπονα, γκρίνιες, προβληματισμούς, παραλογισμούς, πειράγματα, γελάσαμε, δακρύσαμε, διαφωνήσαμε, μαλώσαμε, κατανοήσαμε, σιωπήσαμε, ακούσαμε, ρωτήσαμε, απαντήσαμε ή παραδεχτήκαμε την παντελή έλλειψη ικανοποιητικής απάντησης.
Αγαπιόμασταν και φέτος. Το '18 θέλω να αγαπιόμαστε, να αγκαλιαζόμαστε, να έχουμε εξίσου ουσιαστικές και γεμάτες αλήθεια, ανθρωπιά και τρυφερότητα σχέσεις -και ακόμη πιο πολύ.

Θέλω να είμαστε όλοι εδώ και καλά, υγιείς, ήρεμοι, ευτυχισμένοι, ισορροπημένοι, αισιόδοξοι, δυνατοί και γεμάτοι ελπίδα και επιμονή, ποτέ λιπόψυχοι και ματαιωμένοι.

Αγάπησα την εκπομπή, το πιο αγαπημένο και δημιουργικό πράγμα που κάνω και μετρά πια πολλά χρόνια ζωής, λίγο διαφορετικά, πιο ώριμα, πιο συνειδητοποιημένα και σ' αυτό βοήθησε η ψυχική και πνευματική απόσταση που αποφάσισα ότι έπρεπε να πάρω σε αρκετά θέματα της ζωής μου φέτος. Κατάλαβα ότι δεν είναι μόνο ο ενθουσιασμός που υπήρχε όταν ξεκίνησε ή οι προσδοκίες για το τί μπορεί να γίνει (συναισθήματα αναπόφευκτα, ειδικά, δεδομένου ότι την κάνουμε μαζί με μια αγαπημένη φίλη), αλλά ότι είναι ένα κομμάτι μου μέσα σ' αυτή την εκπομπή (δεν είναι μόνο εκπομπή, αλλά πολλά περισσότερα), μια πτυχή αυτής που είμαι, που έπρεπε να το αναγνωρίσω και να το βάλω σε ένα πλαίσιο που θα το ξεχωρίζει, ώστε να μην μπλέκεται με τις υπόλοιπες υπαρξιακές μου ανησυχίες. Δεν ξέρω αν το πέτυχα πλήρως, σίγουρα χρειάζεται κι άλλη δουλειά, αλλά αισθάνθηκα πιο ήρεμη, η οργάνωση έγινε καλύτερη, ευκολότερη και με βοήθησε να χαίρομαι και να απολαμβάνω πολύ περισσότερο αυτό το δίωρο κάθε εβδομάδα. Το αγάπησα λίγο πιο σωστά. Είναι κάτι που θα ήθελα να συνεχίσει να συμβαίνει και τη νέα χρονιά, και μάλιστα, σε περισσότερους τομείς. Να ξέρω τί είναι εκείνο που αγαπώ, γιατί, πόσο/πού πρέπει να συνδεθώ και να μπορώ να ξεχωρίζω/διαχωρίζω όσα πρέπει να είναι διακριτά.

Αυτή τη χρονιά μέσα σε όλους τους λόγους που μας κάνουν να τρομάζουμε για την χώρα, τον κόσμο, την εποχή που ζούμε, είχαμε μερικά πράγματα ανεκτίμητης αξίας -μέσα σε όλα τα λάθη, τους παραλογισμούς και τις αδικίες. 

Έχουμε ειρήνη, ζούμε σε μια δημοκρατική χώρα (ναι, με όοολα τα σοβαρότατα λάθη και τα θλιβερά γεγονότα που περάσαμε και συνεχίζουν να συμβαίνουν), έχουμε ελευθερία και οι περισσότεροι από εμάς ένα σπίτι, μια οικογένεια που μας στηρίζει όσο μπορεί και δεν μας αφήνει επί ξύλου κρεμάμενους, υγεία -τουλάχιστον τόση ώστε να μην πρέπει να αντιμετωπίσουμε το αλγεινό πρόσωπο της κρατικής πρόνοιας και των νοσοκομείων- και ανθρώπους που κάνουν την αβάσταχτη μοναξιά των υπαρξιακών μας προβληματισμών μικρότερη, λίγο πιο ήπια, θέτοντάς την σε κατάσταση ύπνωσης, έστω για λίγο μέσα στην ημέρα. 

Η νέα χρονιά να συνεχίσει να έχει αυτά τα καλά δεδομένα, ει δυνατόν σε ακόμη καλύτερη εκδοχή και φυσικά, να τα έχουν όλοι, όπου γης, για να μπορούμε να προσπαθούμε και να επιδιώκουμε το "και λίγο καλύτερα" έχοντας εξασφαλίσει τα αυτονόητα.

Υπήρξαν αρκετές φορές μέσα στο '17, που ένιωσα δημιουργική, το χάρηκα, ένιωσα τόσο περήφανη για μένα, πλήρης και χαρούμενη, που η επιβράβευση των άλλων, απλώς ενέτεινε και επιβεβαίωσε αυτό το συναίσθημα. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το επετειακό έντυπο για τα 10 χρόνια του Bob Theatre Festival (ευτυχώς, υπήρξαν/υπάρχουν κι άλλα) που, ενώ είχε μεγάλο όγκο δουλειάς, ήταν το ωραιότερο πράγμα που θα μπορούσε να συμβεί. Ένα συνονθύλευμα βαθιάς συγκίνησης και χαράς από τις συζητήσεις για τον σχεδιασμό μέχρι την εβδομάδα του ίδιου του φεστιβάλ, γιατί είχαμε να συνεννοηθούμε με ανθρώπους με τους οποίους υπάρχει εδώ και χρόνια αληθινή αγάπη, ζεστασιά, σεβασμός, κατανόηση, εκτίμηση και εμπιστοσύνη, τα οποία ανέβηκαν κλίμακα (πόσο πια;!). Όλα λειτουργούν πιο εύκολα, ήρεμα, αποτελεσματικά και χωρίς ψυχική φθορά σε ένα τέτοιο πλαίσιο και αυτό θα έπρεπε να ισχύει πάντα και παντού. Το 2018, λοιπόν, θέλω αυτό το ωραίο συναίσθημα να κατακλύσει το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου και να περιλαμβάνει πάντα τόσο ωραίες, δημιουργικές συναντήσεις. 

Μου φάνηκε πολύ μεγαλύτερη αυτή η χρονιά, σαν να ήταν δύο-τρία χρόνια σε ένα, είχε άλλωστε και μεγάλη ψυχική κούραση, αλλά τώρα που τελειώνει -όχι, δεν λυπάμαι, καθόλου!- νομίζω ότι το αντιμετωπίζω με μεγαλύτερη ψυχραιμία, απ' ό,τι προηγούμενες χρονιές που ήταν ψιλοδύσκολες και ήθελα διακαώς και με λύσσα να φύγουν. Μπορεί, τελικά, όσα έμαθα αυτή την τόσο γεμάτη, απαιτητική, κουραστική χρονιά, που έπαιξε λίγο έως πολύ με τα νεύρα και την αντοχή μου, να άρχισαν ήδη να πιάνουν τόπο, ποιος ξέρει; Οψόμεθα...

Το 2018 μακάρι να είναι -ας είναι- μια καλή, μια πολύ καλή χρονιά για όλους μας, με υγεία (σωματική, ψυχική, πνευματική), εσωτερική γαλήνη και ισορροπία, αγάπη αληθινή, ουσιαστική, γενναιόδωρη (και αμοιβαία), ευτυχία από τα μικρά, τις λεπτομέρειες, μέχρι τα μεγάλα, δημιουργικότητα και δημιουργική χαρά, όλους τους ανθρώπους που αγαπάμε και μας αγαπούν (την οικογένεια, τους φίλους, τους συντρόφους, όσους μας νοιάζονται πραγματικά κι ας μην χωρούν σε κατηγοριοποίηση), αισιοδοξία, επιμονή, πίστη στο καλό, δύναμη και ευκαιρίες, καλοτυχία, πολλά εγκάρδια γέλια και αγκαλιές· ανθρωπιά, αλληλεγγύη, ελευθερία, ειρήνη, δημοκρατία, να νιώθουμε και να είμαστε ασφαλείς, αλλά ελεύθεροι· να έχουμε τα αυτονόητα, που ίσως πια και να μην είναι τόσο, αλλά πρέπει να ξαναγίνουν· και να δείχνουμε έμπρακτα περισσότερο σεβασμό στα σημαντικά, στο περιβάλλον, στον συνάνθρωπο, στον εαυτό μας, στη δικαιοσύνη (ως έννοια), στη ζωή. Μια χρονιά με καλύτερες, πιο αισιόδοξες ειδήσεις και καθημερινότητα, αλλά με λιγότερες και ήσσονος σημασίας άσχημες. Το 2018, να φροντίσουμε ο κόσμος να μην γίνει χειρότερος, αλλά λίγο καλύτερος και να μας βρει όλους εδώ.

Και ό,τι δεν μας άρεσε το 2017, σε εμάς ή στον κόσμο, να είμαστε ορεξάτοι, αποφασισμένοι και έτοιμοι να το αλλάξουμε. Αν το να αλλάξουμε τον κόσμο φαντάζει δύσκολο, ε, ξεκινάμε από εμάς και θα φτάσουμε κι εκεί! 😉

                                     Sma Rag Da - 2017 Was Such A F*cking Crappy Year

Το '17 που αξίζουμε, χωρίς προσδοκίες, αλλά με όρεξη για δημιουργία!

Το 2016 φεύγει σε λίγες ώρες και μέχρι να μας αποχαιρετήσει θα διατηρήσω τις επιφυλάξεις μου -μας ταλαιπώρησε, μην κρυβόμαστε! Ήταν μια χρονιά με πολλές δυσκολίες, κυρίως ψυχική φθορά, εμπόδια, αλλαγές, καθυστερήσεις και αναβολές, πίεση, αρκετά δυσάρεστα νέα (ζούμε σ' έναν κόσμο που γίνεται όλο και πιο τρομακτικός και πρέπει επιτέλους να βρούμε την σωστή ισορροπία για να πάψει να συμβαίνει), μπλοκάρισμα στην επικοινωνία, επαναπροσδιορισμούς σε σχέση με τους άλλους και με τον εαυτό, αλλά ευτυχώς, είχε και αρκετές στιγμές που θα συνεχίσουν να λάμπουν ως αναμνήσεις.

Από πολύ νωρίς στην χρονιά προέκυψαν διάφορα, ο προβληματισμός και η ψυχική ταλαιπωρία κράτησαν επί μακρόν, γιατί ποτέ δεν είναι εύκολη η αποδοχή ότι πάντα θα υπάρχουν καταστάσεις και άνθρωποι που μας απογοητεύουν. Έμαθα, όμως, σημαντικά πράγματα, όπως καθένας θαρρώ, και αυτά κρατώ: ότι για εκείνους που αποχωριζόμαστε ή από τους οποίους αποστασιοποιούμαστε, υπάρχουν εκείνοι που είναι δίπλα μας, μας νοιάζονται, μας αγαπούν και μας στηρίζουν, γελάμε και συγκινούμαστε μαζί. 

Κάποιες πόρτες που πρέπει να κλείσουμε ή να μην ανοίξουμε καν, μας δίνουν λόγο να αναζητήσουμε μια άλλη, καλύτερη που θα μας φέρει πιο κοντά στο επιθυμητό.

Έμαθα να αξιολογώ καλύτερα και ίσως, λίγο πιο αυστηρά, ώστε τα προσφερόμενα να έχουν τους σωστούς αποδέκτες και συνειδητοποίησα ότι πράγματι, ορισμένες φορές, η ελπίδα ότι όλοι κρύβουμε κάτι καλό που, ε, δεν μπορεί, θα φανεί, είναι μεγάλη παγίδα και φενάκη.

Έμαθα πια να αντιμετωπίζω με ψυχραιμία, πρωτοφανή ταχύτητα αντιδράσεων και με αυτοσαρκασμό όλες τις αναποδιές και τις καθυστερήσεις που προέκυψαν (και ήταν πολλές, στην αρχή ούτε την ψυχραιμία είχα, ούτε όρεξη για χιούμορ) -αλλά η κούραση συνεχίζεται. Και κυρίως, πότε πρέπει να κλείνουν οι κύκλοι (καθόλου εύκολο ή ανώδυνο, αλλά εξαιρετικά χρήσιμο).

Στις καλύτερες στιγμές του '16, κρατώ σε περίοπτη θέση τις δύο εβδομάδες του Bob Festival τον Μάιο κι αυτό χάρις στα υπέροχα, αξιαγάπητα και φωτεινά πλάσματα που απαρτίζουν τους AbOvo και τους 4Frontal. Αλλά, και τις συναντήσεις με ανθρώπους που είτε είναι ήδη αγαπημένοι και το επιβεβαίωσαν ξανά, είτε εκτίμησα και θαύμασα σ' αυτή την πρώτη γνωριμία.

Κρατώ τα πανέμορφα καλλιτεχνικά δημιουργήματα που μ' έκαναν να συγκινηθώ, να γελάσω λυτρωτικά, να θαυμάσω και να νιώσω περήφανη που έχω την τύχη να γίνομαι κοινωνός αυτών, αλλά και να συναναστρέφομαι τους δημιουργούς τους.

Και το σημαντικότερο, κρατώ τις στιγμές με τους δικούς μου ανθρώπους, που μου απέδειξαν ότι άξιζαν που ήταν εδώ, που ήμασταν μαζί και αυτή τη χρονιά. Απλές, αλλά ουσιαστικές στιγμές, συζητήσεις, αναλύσεις, προβληματισμοί, διαφωνίες, σχέδια, όνειρα, γέλια, δάκρυα, αγκαλιές, γλυκά, αστεία, αγάπη. 

Γι' αυτό και αποφάσισα ότι τις τελευταίες δύο εβδομάδες του χρόνου ήθελα να τις γεμίσω με συναντήσεις μαζί τους, είτε για μια απλή βόλτα, είτε ένα γρήγορο πέρασμα από τον χώρο εργασίας, είτε στο θέατρο (ως θεατές, αλλά και με μερικούς επί σκηνής), κάτι απλό, που κρύβει όλη την ουσία για να κλείσει όμορφα η χρονιά. Και το έκανα, με δυο-τρεις εξαιρέσεις που, ωστόσο, καταφέραμε να μιλήσουμε έστω τηλεφωνικά. Γιατί όταν έχουμε γεμάτη καρδιά, όλα μοιάζουν καλύτερα.

Σε όσους δεν λείψαμε, όσοι δεν μας αναζήτησαν/σκέφτηκαν/έδειξαν να νοιάζονται για εμάς, ούτε μας εκτίμησαν και μας φρόντισαν όπως έπρεπε αυτή τη χρονιά, είναι όσοι θα φύγουν οριστικά τη νέα. Όσο μεγαλώνουμε οφείλουμε στον εαυτό μας να διώχνουμε τα βάρη, ό,τι μας κρατά πίσω και είναι -ή καταλήγει- επιφανειακό, τυπικό και ανούσιο, ώστε να έχουμε και να δίνουμε χώρο στα ουσιώδη.

 

Εύχομαι λοιπόν, για το 2017, ό,τι καλό έχουμε να διατηρηθεί και να ανθίσει, το ίδιο και όλοι οι αγαπημένοι μας, να είμαστε όλες και όλοι υγιείς, τα δύσκολα που μας έφερε ο χρόνος που φεύγει να τα πάρει μαζί του και να μας αφήσει μόνο τη γνώση από αυτά. Κι αν έρθουν δυσκολίες, ας είναι μικρές, σύντομες, διαχειρίσιμες, ανώδυνες και να έχουμε τη δύναμη να βγούμε αλώβητοι, έχοντας δίπλα μας τους κατάλληλους ανθρώπους.

Το 2017 να μας κάνει να ξαναπιστέψουμε στα θαύματα, σε έναν κόσμο που δεν θα επαναλάβει τα λάθη του παρελθόντος και θα φροντίσει τον άνθρωπο χωρίς αστερίσκους και εξαιρέσεις. Να πάψουμε να είμαστε έτοιμοι να επικρίνουμε, κατακρίνουμε ή να στεκόμαστε -υπερτονίζοντάς τα μονίμως- στα αρνητικά και να δίνουμε γενναιόδωρα έναν καλό λόγο, να επιβραβεύουμε τον κόπο, την προσπάθεια, το ταλέντο, την επιμονή και την ενεργητική αισιοδοξία.

Να κάνουμε τη διαφορά, καθεμία/καθένας ξεχωριστά και όλοι μαζί και να έχουμε μια καλή χρονιά, που να μας φερθεί ωραία, με ευγένεια, σεβασμό και καλοσύνη. Να χαμογελάμε και να γελάμε πηγαία περισσότερο και να δυσανασχετούμε λιγότερο.

Ν' αγαπήσουμε με πάθος ανθρώπους, στόχους και ευγενείς σκοπούς, όνειρα, βιβλία, παραστάσεις, μουσικές, ταινίες, μέρη, γεύσεις, καινούργιες διαδρομές και ν' αγαπηθούμε όσο και όπως μας αξίζει. Να βρίσκουμε και να περνάμε χρόνο με τους αγαπημένους μας, αλλά και με τον εαυτό μας, γιατί αυτές είναι επενδύσεις ζωής.

Αυτή τη χρονιά ας μην έχουμε προσδοκίες που μπορεί να ματαιωθούν, αλλά διάθεση, δύναμη και πείσμα να προσπαθήσουμε για το καλύτερο και ανοιχτή αγκαλιά σε κάθε καλό.

Καλή χρονιά!

Το '15 που θα θυμόμαστε και το '16 με το οποίο θα πορευτούμε...

Έφτασε το τέλος κι αυτής της χρονιάς, μιας χρονιάς πολύ ψυχοφθόρας, κουραστικής, που τέθηκαν πολλά ζητήματα επί τάπητος, με αναστάτωση προσωπική, εσωτερική, αλλά και γενικότερη, με ανατροπές όσων ξέραμε και είχαμε ως δεδομένα. Στη ζωή, βέβαια, διαπιστώνουμε διαρκώς ότι τίποτε δεν είναι δεδομένο.
Άνθρωποι πέθαναν στην προσπάθειά τους να σωθούν από έναν πόλεμο, άλλοι θυσιάστηκαν για τον δήθεν "ιερό πόλεμο" κάποιων νοσηρών και φανατισμένων εγκεφάλων έναντι σε όλους τους υπόλοιπους. Εκατομμύρια άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους όπως την ήξεραν, άφησαν σπίτια, πατρίδα και ξεκίνησαν ένα ριψοκίνδυνο ταξίδι για να πραγματοποιήσουν όνειρα ή να σωθούν από εφιάλτες. Έμαθαν πως αγαπούν αυτό που αφήνουν, αλλά δεν τους χωράει πια. Έμαθαν πως οπουδήποτε αλλού, όσο καλύτερα κι αν είναι, δεν θα είναι, δεν θα γίνει, ποτέ ακριβώς "το σπίτι τους", μα δεν τα παρατούν. Έμαθαν, δυστυχώς με τον χειρότερο τρόπο, πως είναι πολύ δυνατοί για να αντέχουν στα δύσκολα που δεν χωράει ανθρώπινος νους.
Μέσα στο 2015, μάθαμε ως πολίτες αυτής της χώρας ότι συνεχίζουμε ακάθεκτοι να κάνουμε λάθη, ότι δεν αποκομίσαμε καμία γνώση από τα προηγούμενα πεπραγμένα, ότι είμαστε έτοιμοι να βρεθούμε στα διαδικτυακά, τηλεοπτικά και καφενειακού τύπου "ιδεολογικά χαρακώματα" μεταξύ μας, σε ένα εμφυλιακό κλίμα. Ανακαλύψαμε μικρούς φωτεινούς παντογνώστες ανάμεσά μας που κατέχουν τη μία, μοναδική και αδιαπραγμάτευτη αλήθεια. Φοβηθήκαμε, ανησυχήσαμε, ξεβολευτήκαμε, ανακαλύψαμε με ποιους ζούμε, αλλά και ποιοι είμαστε εμείς τελικά. Κάποιοι δεν επαναλάβαμε τα λάθη, άλλοι επέμειναν. Μα, αυτά έχει η ζωή.
Είδαμε για άλλη μία χρονιά, το φασισμό και τον ρατσισμό να δια- ή και συν-τηρείται, αλλά και κοινωνικές πρωτοβουλίες αλληλεγγύης -σε όσους έχουν ανάγκη- να υπερβαίνουν εαυτόν και δυνάμεις και να κάνουν αυτό που αρνείται (δεν πιστεύω ότι αδυνατεί) να κάνει το ελληνικό κράτος. Πιστέψαμε ξανά στον άνθρωπο.
Μάθαμε να περπατάμε δίπλα σε άστεγους και να τους προσπερνάμε, σαν να είναι κάτι φυσιολογικό, ή μάλλον, σαν να είναι κάτι που μας χαλάει την εικόνα του κόσμου που θέλουμε να έχουμε. Μόνο που αυτός ο κόσμος πρέπει να αλλάξει επειγόντως προς το καλύτερο, γιατί κανένας άνθρωπος δεν πρέπει να ζει στο δρόμο, κανένας άνθρωπος δεν πρέπει να νιώθει ότι δεν χωρά στον κοινωνικό ιστό. Ίσως, λοιπόν, επειδή αυτός ο ιστός έχει διαρραγεί και αυτή τη χρονιά ακόμη περισσότερο, ήρθε η στιγμή να τον υφάνουμε από την αρχή, ανθεκτικότερο, για να προστατεύει τα μέλη του.
Όσον αφορά σε πιο προσωπικό επίπεδο, δεν θα μπορούσαμε να μην επηρεαστούμε απ' όλο αυτό που συμβαίνει με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Κι ίσως αυτό είναι και το δυσκολότερο προς διαχείριση, καθώς η ζωή μας είναι ένα σύνολο πραγμάτων, καταστάσεων και συνθηκών. Συζητήσαμε πολύ (αλλά δραματικά πολύ) για την επαγγελματική ανομβρία και πως ό,τι υπάρχει ή δεν πληρώνει για την προσφερόμενη εργασία ή το ωράριο, οι άνθρωποι, οι απαιτήσεις, οι συνθήκες εργασίας είναι απάνθρωπα, ανυπόφορα και απελπιστικά για ένα ποσό που δεν σου φτάνει να ζήσεις. Κι έτσι, η δημιουργικότητα εξαφανίζεται. Συνειδητοποιήσαμε ότι η τραγικότητα του Έλληνα εργοδότη που θέλει να δουλεύεις τζάμπα όχι απλώς δεν έχει εξαφανιστεί, αλλά πολλαπλασιάζεται και βγαίνει σε διαφόρων ειδών συσκευασίες, εναλλακτικές, ιλουστρασιόν, απολιτίκ κλπ.
Είδα πώς είναι να θέλουν να δουλεύεις σε κάτι που απεχθάνεσαι κάθε δευτερόλεπτο που το κάνεις κι αισθάνεσαι ότι χάνεις πολύτιμο χρόνο ζωής κάνοντας κάτι που μισείς -απολύτως μαζοχιστικό- χωρίς να σε ενημερώσουν ποτέ πόσο θα πληρώνεσαι εάν τελικά επιλεγείς, μετά το πέρας της "δοκιμαστικής" περιόδου και μ' ένα ωράριο που δεν σου επιτρέπει να ζεις. Κι ένιωσα περήφανη για μένα που είπα ότι εγώ δεν θέλω να το κάνω αυτό, δεν είναι αυτό που θέλω, έχω ονειρευτεί, φανταστεί, για τη ζωή μου. Από την άλλη, απογοητεύτηκα πολύ και πολλάκις στο επαγγελματικό κομμάτι, κυρίως από τη συμπεριφορά, τη στάση και τη νοοτροπία των ανθρώπων. Αλλά, όλα είναι μαθήματα, αρκεί να το θυμόμαστε και να έχουμε ευκαιρίες να θέσουμε σε πρακτική εφαρμογή τη γνώση.

Φέτος, μεγάλωσα. Και δεν εννοώ μόνο σε ηλικία. Το 2015 ένιωσα ψυχικά βάρη που με εξουθένωσαν κι έπρεπε να διαχειριστώ με τον καλύτερο τρόπο που μπορούσα και παρόλο που τα αντιμετώπισα, με έφθειραν. Το αισθάνθηκα, το κατάλαβα, με θύμωσε. Υπήρξαν άνθρωποι που με απογοήτευσαν, με κούρασαν, μ' έκαναν να επαναπροσδιορίσω τη σχέση που είχαμε διαμορφώσει.
Με κάποιους χαθήκαμε σε αποστάσεις, προγράμματα, υποχρεώσεις, ζητήματα που δεν άπτονται της διάθεσης, αλλά των αντικειμενικών δυσκολιών και το εξέφρασα ως παράπονο, γιατί για μένα οι άνθρωποί μου είναι σημαντικοί. Με άλλους χαθήκαμε στην επικοινωνία αρκετά συχνά. Γενικά, φέτος θύμωσα, διαφώνησα, ταράχτηκα, εξουθενώθηκα, προβληματίστηκα, ανέλυσα και επανεξέτασα πολλά πράγματα σε μεγάλο βαθμό -περισσότερο απ' ό,τι συνήθως. Και θύμωσα, κυρίως, μ' εμένα. Για όσα δεν είπα όταν έπρεπε, για όσα δεν διεκδίκησα, για το ότι δεν ύψωσα τον τόνο σε όσα άκουσα και έπρεπε να το κάνω για την δική μου ψυχική γαλήνη. Για όσα έκανα, ενώ ενδόμυχα ήξερα ότι δεν θα εκτιμηθούν, αλλά ήλπιζα το αντίθετο, ματαίως.
Και μέσα από αυτά, κατάλαβα τί είχα ανάγκη αυτή τη χρονιά και δεν το είχα από όσους περίμενα, σε αντίθεση με ό,τι προσέφερα. Ήταν μία αφάνταστα κουραστική -ψυχικά- χρονιά. Ο οργανισμός μου αποφάσισε να μου το καταστήσει σαφές ουκ ολίγες φορές. Και τα δάκρυα, επίσης.
Δεν είναι μια χρονιά που θέλω να ξεχάσω, όχι. Θέλω να κρατήσω όσα έμαθα και να έρθουν καλύτερες χρονιές -μόνο καλύτερες και μάλιστα, πολύ- έχοντας πια τη γνώση, την εμπειρία, τη δύναμη και τη σιγουριά που σου δίνουν οι δυσκολίες όταν βγαίνεις από αυτές, ότι μπορείς να τα καταφέρεις στο τέλος.
Από το 2015, λοιπόν, θέλω να κρατήσω τους ανθρώπους που τόσα χρόνια μού επιβεβαιώνουν με τον καλύτερο τρόπο για ποιο λόγο έχουν μια περίοπτη, ευάερη, ευήλια και σταθερή θέση στην καρδιά και τη ζωή μου, εκείνους που ήρθαν και κέρδισαν επάξια μία, τις ωραίες και ουσιαστικές στιγμές που μοιραστήκαμε, τις αγκαλιές και τα βλέμματα που συνεννοούνται χωρίς λόγια όταν τα είχαμε ανάγκη και τα χέρια που πλέκονται την κατάλληλη στιγμή να σου θυμίσουν ότι δεν είσαι μόνη-ος. Τους ανθρώπους που γνώρισα, εκτίμησα και με εκτίμησαν, τα βήματα που έκανα για μένα, την ικανοποίηση για τα όρια που έθεσα και τις αποστάσεις που πήρα από όσους έπρεπε για να καταλάβουν ότι τίποτε, όπως ανέφερα και στην αρχή, δεν είναι δεδομένο -ποσώ δε μάλλον, οι άνθρωποι. Γιατί η καλοσύνη, η ευγένεια, η δοτικότητα, το ενδιαφέρον, ο σεβασμός, η αγάπη και η στήριξη δεν είναι ανταλλακτικά στοιχεία, αλλά όταν δεν είναι αμφίδρομα, πρέπει να παύεις να τα προσφέρεις, γιατί τα σπαταλάμε σε λάθος ανθρώπους.
Θα κρατήσω το γεγονός πως πραγματοποιήθηκαν οι ευχές των αγαπημένων να βρουν αυτό που τους έλειπε, αλλά και πως αν δεν έχουν πραγματοποιηθεί ακόμη, τουλάχιστον άντεξαν όσα τους κατέβαλαν και τους πλήγωσαν και είναι εδώ για να ζήσουν τα ωραιότερα που τους αξίζουν δυνατότεροι. Θα κρατήσω την ηρεμία και τη διαλλακτικότητα που είδα σε ανθρώπους που δεν το περίμενα, την προσωπική μου συνειδητοποίηση σε διάφορα θέματα και την σταθερότητά μου (αλλά όχι στασιμότητα) σ' αυτό που είμαι, νιώθω και πιστεύω, απαρέγκλιτα, είτε συμφωνούν, είτε διαφωνούν.
Θα κρατήσω τα ωραία πράγματα που είδα στο θέατρο, το ταλέντο που γέμισε το βλέμμα, τη σκηνή, την καρδιά, τις ενδιαφέρουσες συζητήσεις και σκέψεις, τις παραγωγικές διαφωνίες, τις βραδινές βόλτες στην πόλη με γέλια, αλλά και σοβαρές συζητήσεις. Το "μαζί" με τους άλλους που άλλοτε είχε ζεστασιά, χαρά, ουσία, μοίρασμα, εσωτερική ξεκούραση κι άλλοτε είχε σοβαρές δυσκολίες, που οδήγησαν σε εποικοδομητικές διαπιστώσεις και συμπεράσματα.
Αυτή η χρονιά μπορεί να αποχωρήσει και να μας αφήσει επιτέλους, ώστε να υποδεχτούμε το 2016 που εύχομαι, ελπίζω και επιθυμώ διακαώς να είναι μία μακράν καλύτερη, παραγωγικότερη, ευκολότερη, πιο χαρούμενη και ανάλαφρη χρονιά για όλους μας απ' ό,τι αυτή, με τη γνώση, την εμπειρία, τις συνειδητοποιήσεις, τους επαναπροσδιορισμούς και τους ανθρώπους μας για τους νέους στόχους που θέτουμε. Με υγεία πρωτίστως για εμάς, τους αγαπημένους μας και όλους, ψυχική ηρεμία, αγάπη αληθινή, ουσιαστική, υγιή και βαθιά, και πολλές χαρές, μικρές και μεγάλες με τους αγαπημένους μας.
Όσες λύπες, δυσκολίες και απώλειες έφερε το '15 να τελειώσουν μαζί του και η νέα χρονιά να μας φέρει πληρότητα και ισορροπία. Κι αν οι λύπες κι οι δυσκολίες είναι απαραίτητες, τουλάχιστον να είναι μικρές, όσο το δυνατόν πιο ανώδυνες, διαχειρίσιμες και χωρίς να αφήνουν σημάδια.
2016, να είσαι καλό μαζί μας, με όλους μας, γιατί ακόμη προσπαθούμε να ανασυνταχθούμε, όπως και όσο μπορούμε.

Κι εσείς, αγαπητοί μου, να έχετε υγεία, ηρεμία, να βρείτε την ισορροπία που χρειάζεστε και κρατήστε εκείνους που το αξίζουν, δώστε ευκαιρίες σε εκείνους που τις κερδίζουν, αφιερώνετε χρόνο σε ό,τι και όποιους έχουν σημασία και ουσία και σας κάνουν να γαληνεύετε, να χαμογελάτε, να μοιράζεστε, να εξελίσσεστε και να είστε ο εαυτός σας. Ανοίξτε την καρδιά και την αγκαλιά σας στα καλά ενδεχόμενα, όχι σαν να πέφτεις δίχως αλεξίπτωτο, αλλά αφού έχει δυναμώσει η καρδιά και προσέχοντας τα αγκάθια πριν αγκαλιάσετε. Κι ό,τι μας βαραίνει, ας μείνει στη χρονιά που φεύγει. Όσα δεν μας κάνουν, να έχουμε το θάρρος, τη σοφία και την ψυχραιμία να τα αποχωριζόμαστε, χωρίς δράματα, με αποφασιστικότητα και ηρεμία. Κι όσα ονειρευόμαστε κι επιθυμούμε, να έχουμε την τόλμη να τα προσπαθούμε και να τα διεκδικούμε με σιγουριά, επιμονή και υπομονή, αλλά όχι εμμονικά. Και κυρίως να νιώθουμε ζεστασιά -αυτό που λείπει περισσότερο- να ενώνει τις καρδιές μας. Όλα αυτά είναι όσα λέω σ' εμένα πρώτα, για να μην χάσω το νόημα.
Να έχουμε μία πραγματικά καλή χρονιά, όλοι. Μια πολύ καλή χρονιά!

Υ.Γ. Και όπως λέει και ο Σαββόπουλος στο τραγούδι:
"Θα επιτραπεί ο έρως όπως τον θέλει ο καθείς
[...] Και ως δια μαγείας θα εξαφανιστούν,
κάτι κρετίνοι, κάτι απαίσιοι που μας ταλαιπωρούν."


                                 
                                        Διονύσης Σαββόπουλος- Ο χρόνος που μετράει

Στην εκπνοή του χρόνου...

Το 2014 που φεύγει σε λίγες ώρες, είχε πολλά καλά και πολλά πράγματα που προκάλεσαν φθορά. Τα θετικά δεν μηδενίζουν τα αρνητικά, αλλά και τα δύσκολα δεν μειώνουν την αξία των ωραίων που συνέβησαν αυτή τη χρονιά. Όπως κάθε χρόνο, όμως, θα ήθελα τα καλά να υπερτερούν κατά κράτος.
Αυτή τη χρονιά, άνθρωποι βρήκαν τον έρωτα που περίμεναν από εκεί που δεν το περίμεναν(ο καλύτερος τρόπος δηλαδή), άλλοι αποφάσισαν ότι αυτός που είχαν δεν τους αρκούσε και είχαν τη γενναιότητα να τον αποχαιρετήσουν, κάποιοι υποδέχτηκαν στη ζωή τους τα υπέροχα, ολόγλυκα και πανέμορφα μωρά που επιθυμούσαν κι άλλοι επισφράγισαν την ευτυχία τους, που βρήκαν την αγάπη που ζητούσαν ή έχουν βρει εδώ και χρόνια, με ένα γάμο και χαρήκαμε/συγκινηθήκαμε μαζί τους. Κάποιοι συνέχισαν και φέτος να μοιράζονται τη ζωή τους και να σχεδιάζουν το μέλλον ή απλώς, να περιμένουν να τους εκπλήξει.
Κάποιοι είδαν τα όνειρά τους να εκπληρώνονται κι άλλοι να ματαιώνονται, προσπάθησαν πολύ επί ματαίω ή δικαιώθηκαν, αλλά όλοι κέρδισαν τη γνώση του σε τί αξίζει να επενδύεις, πόσο και πώς.
Άνθρωποι με ταλέντο και ικανότητες "ανακαλύφθηκαν" από άλλους (κατά πλειοψηφία, με λιγότερες ικανότητες και ταλέντο και υπερεκτιμημένη κριτική δεινότητα) που χρόνια τους αγνοούσαν, αλλά και πάλι, όχι στο βαθμό που τους αναλογεί. Οι πρώτοι, όμως, προσπάθησαν να κάνουν εν μέσω αντιξοοτήτων το όνειρό τους πραγματικότητα κι έγινε, έστω κι εν μέρει.
Είχαμε ταξίδια που δεν έγιναν κι άλλα που ανέλπιστα προέκυψαν και μαζί τους μεγάλοι έρωτες με μέρη του κόσμου(σουρεαλιστικό, αλλά συμβαίνει), συναντήσεις και γνωριμίες με ανθρώπους από χώρες που ούτε μπορούσαμε να φανταστούμε, που μάς γέμισαν χαρά, συγκίνηση, εμπειρίες και πρόσθεσαν νέους προορισμούς ανά τον κόσμο. (Εντάξει, δεν θα μείνω στις εκνευριστικές περιπτώσεις που ήταν ήσσονος σημασίας.)
Γνωρίσαμε νέους, ενδιαφέροντες ανθρώπους, κάναμε καινούργιους φίλους, συνεχίσαμε ν' αγαπάμε τους σταθερούς(και προσωπικά, πολύ χάρηκα που παραμένουν), θέσαμε νέο πλαίσιο, νέα κριτήρια, νέα όρια, συμμορφώσαμε αυτούς που έπρεπε(συνεργάτες-γνωστούς-φίλους-συγγενείς κι ετοιμάζουμε σχέδιο συμμόρφωσης για όσους δεν το κατάλαβαν με την πρώτη), αποχαιρετήσαμε τους ταξιδιώτες μας, αλλά δεν πάψαμε να τους αγαπάμε και να τους σκεφτόμαστε κι ας μας χωρίζουν βουνά, θάλασσες μέχρι και ήπειροι, αλλά και εκείνους με τους οποίους έπρεπε απλώς να χωριστούν οι δρόμοι μας.

Συνολικά, μάθαμε ότι η ανθρώπινη ζωή θυσιάζεται στο βωμό των πολιτικών, οικονομικών, προσωπικών συμφερόντων, λες και δεν αξίζει τίποτε. Μάθαμε ότι ζούμε ανάμεσα σε ανθρώπους γεμάτους μίσος, χωρίς ανθρωπιά ή καλοσύνη, έτοιμους να επιτεθούν, να προσβάλλουν, να βιαιοπραγήσουν, ακόμη και να σκοτώσουν, γιατί διαφωνούν, επικρίνουν, δεν ανέχονται. Τί ακριβώς δεν ανέχονται εξαρτάται από την κάθε μεμονωμένη περίπτωση, υπάρχει και στην παράνοια ελαστικότητα!
Στον αντίποδα, μάθαμε ότι υπάρχουν φωτεινές εξαιρέσεις. Άνθρωποι και ομάδες, που προσπαθούν για το καλύτερο. Βοηθούν τους συνανθρώπους τους, νοιάζονται, στηρίζουν, ενημερώνουν, αποδέχονται και βήμα-βήμα δημιουργούν μια δίοδο για να γίνει κάποτε ο κόσμος λίγο καλύτερος, έτσι όπως θα έπρεπε. Ονειρεύονται, σχεδιάζουν εκ του μηδενός και δημιουργούν πανέμορφα πράγματα από οργανώσεις, δράσεις και επιχειρήσεις μέχρι παραστάσεις και ολόκληρα φεστιβάλ.
Και λάμπουν!
 Για το 2015 λοιπόν, θα ήθελα να κρατήσουμε τη γνώση που κερδίσαμε, τους ορίζοντες που ανοίξαμε, να έχουμε υγεία, περισσότερο χρόνο για τους αγαπημένους μας ανθρώπους, νέες ευχάριστες εκπλήξεις, νέους ορίζοντες χωρίς φόβο για το καινούργιο, απέραντη αγάπη, χαρά και ευτυχία, να διανθίσουμε τα καλά, να μηδενίσουμε τα δύσκολα, κρατώντας, όμως, την πολύτιμη γνώση που μας άφησαν. Να έχουμε μια πραγματικά πολύ καλή χρονιά, καλύτερη από την περασμένη.

Υ.Γ. Κι επειδή κατά το κινέζικο ημερολόγιο είναι η χρονιά του προβάτου, φέτος ας μην είμαστε πρόβατα, αλλά ούτε και λύκοι.

                                              Φοίβος Δεληβοριάς- Και του χρόνου

Στις αρχές του φθινοπώρου...

Πέρασε ο καιρός κι ήρθε το φθινόπωρο. Οι εποχές έχουν το ρυθμό τους, τη σειρά τους, τη ρουτίνα τους. Ξέρουν πότε και πώς πρέπει να γίνει το καθετί, μόνο εμείς οι άνθρωποι μπερδευόμαστε και μπερδεύουμε, ξεμένουμε σε παρελθοντικές εποχές, αισθήματα, όνειρα, ελπίδες...
Ανεπίδεκτοι να μάθουμε απ' τη ζωή, έντρομοι μπροστά στο άγνωστο, λες και τα γνωστά δεν ήταν κάποτε ξένη γη. Φοβόμαστε την αλλαγή λες και γεννιόμαστε για τη στασιμότητα κι άλλες φορές από τον φόβο γι' αυτή την τελευταία, άτσαλα καταστρέφουμε τις υγιείς σταθερές μας.
Και περνάει ο καιρός κι ακούμε τις προσδοκίες, τις επιθυμίες των άλλων για τις δικές μας ζωές να μοιάζουν με δαμόκλειο σπάθη που ετοιμάζεται να πέσει στο κεφάλι μας.
Φέτος το καλοκαίρι, αν έμαθα κάτι, είναι πως δεν αντέχω τις προσδοκίες, τις απαιτήσεις, τα "πρέπει" των άλλων για τη δική μου ζωή. Μ' έπνιγε η μιζέρια που εγώ έβλεπα σε όσα για εκείνους ήταν η "φυσική εξέλιξη". Στα 25 μου άκουγα ανθρώπους να μου μιλούν για γάμους και παιδιά κάνοντάς με να αναρωτιέμαι αν με πήραν τα χρόνια πριν το καταλάβω. Εδώ που τα λέμε, και να με έπαιρναν τα χρόνια, με ποιο δικαίωμα θα έκανε ο οποιοσδήποτε κριτική στις επιλογές μου, θα μου κουνούσε διδακτικά το δάχτυλο για το πώς "θα έπρεπε" να είναι η ζωή μου και θα προσπαθούσε να αναμειχθεί αυτοβούλως σ' αυτή;
Κάποια στιγμή ήθελα να αρχίσω να τρέχω μακριά (φανταστείτε την Άναμπελ να την κυνηγάει ο Βόγλης με το "στάσου, μύγδαλα", αλλά χωρίς να την φτάνει εντέλει). Κατάλαβα ποιο είναι ένα από τα χειρότερα προβλήματα της ελληνικής οικογένειας και κοινωνίας: ανακατεύεται και έχει άποψη για όλα! Ακόμη και γι' αυτά που εσύ ούτε καν έχεις σκεφτεί, ακόμη και για εκείνα που δεν θέλεις, ούτε ζήτησες, την άποψή τους. Τους χαλάς την εικόνα από την οποία αρνούνται να ξεφύγουν.
Αυτή ξέρουν, αυτήν εμπιστεύονται και οτιδήποτε άλλο είναι ξένο και άρα, μη αποδεκτό.
Σκέφτομαι αρκετά συχνά τον τελευταίο καιρό, τα χάσματα με τους ανθρώπους, από τον τρόπο σκέψης, αντίδρασης, συμπεριφοράς μέχρι το γενικότερο θέμα του τρόπου ζωής που απορρέει από τα μεμονωμένα που ήδη ανέφερα.
Αισθάνθηκα πρώτη φορά ότι με κουράζει αυτή η πόλη. Όσο και να την αγαπώ, όσο και να λατρεύω γωνιές της, άλλο τόσο έχει αρχίσει πια να με κουράζει, έχει ασχημύνει, γιατί οι άνθρωποί της έγιναν κουραστικοί και άσχημοι. Η γκρίνια, η μιζέρια, η διαρκής ετοιμότητα και διάθεση για διαπληκτισμό (στην καλύτερη περίπτωση), η κακία, η κοροϊδία, η βία, το άνευ λόγου και προηγουμένου μίσος για τους ανθρώπους, τη διαφορετικότητά τους, η παντελής έλλειψη σεβασμού προς τους άλλους κι οι ρυθμοί της πόλης που σε εξοντώνουν. Λεωφορεία, μετρό, ηλεκτρικός... Ατέλειωτες ώρες αναμονής, αγανάκτησης, παραίτησης και μετά ένα στοίβαγμα μέσα σ' αυτά και νιώθεις λιγότερο άνθρωπος και περισσότερο μάζα.
Άνθρωποι έτοιμοι να κάνουν κριτική, να γίνουν επικριτικοί, εριστικοί, αγενείς, προσβλητικοί, άνθρωποι μικρόψυχοι που θεωρούν λογικό το παράλογο και φυσικό το ακραίο.
Κι αναρωτιέμαι πού πήγαν οι άνθρωποι που ξέρουν ν' αγαπούν, να τείνουν χέρι βοηθείας και ευήκοον ους, να χαμογελούν χωρίς υπονοούμενα, να σέβονται και να έχουν τρόπους. Ξέρετε πόσο σημαντικοί είναι οι τρόποι για να κυλά ομαλά η καθημερινότητα;
Χάθηκε κι ο χρόνος... Ο προσωπικός χρόνος που τον διαθέτεις όπως επιθυμείς, τον μοιράζεσαι με αυτούς που θέλεις, τον χαρίζεις και τον επενδύεις σε στιγμές, σε σχέσεις, σε αγαπημένους, σε εν δυνάμει αγαπημένους, σε στόχους, σε όνειρα, σε σκοπούς, σε προσπάθειες, σε ταξίδια.
Οι ρυθμοί της πόλης μάς έκλεψαν τον χρόνο και κατ' επέκταση, τις στιγμές με τους ανθρώπους μας. Την πολυτέλεια να μη σκέφτεσαι τίποτα, ν' αδειάσει το μυαλό σου και να μην νιώθεις ενοχές, ή απλώς, να μπορείς να αδειάσεις το μυαλό σου για μερικά λεπτά, μόνο για λίγο. Τόσο λίγο που να μπορεί να είναι γεμάτη μόνο η καρδιά σου.

Πλήθυναν οι μοναχικοί μέσα σε μια πόλη εκατομμυρίων, πλήθυναν κι οι μόνοι. Κινούμαστε ανάμεσα σε αμέτρητους αγνώστους καθημερινά, περνάμε αξιοσημείωτα μεγάλο χρονικό διάστημα συγχρωτιζόμενοι με παντελώς άγνωστους, κάποιες φορές ακόμη και αντιπαθείς ανθρώπους, κάποιες άλλες, συμπαθέστατους, αλλά νιώθουμε μόνοι. Δεν τους κοιτάμε, δεν μας κοιτούν, προσπερνάμε αδιάφορα, βιαστικά, σχεδόν σαν να μας κυνηγούν, ενώ ίσως αν ήμασταν λίγο πιο προσεκτικοί, αν δίναμε λίγο περισσότερο χρόνο, να νικούσαμε στο τέλος. Να κερδίζαμε στη μάχη με τον αμείλικτο χρόνο έναν σύμμαχο.
Περνάμε τη ζωή μας μπροστά σε μια οθόνη (καλή ώρα!) να φτιάχνουμε σχέσεις κατά πάσα πιθανότητα (ή ως επί το πλείστον) ψεύτικες ή έστω, όχι απόλυτα ειλικρινείς, ώστε να αντέξουν την κατά πρόσωπο επαφή, ή διατηρούμε τις πραγματικές μας σχέσεις μέσω αυτής, γιατί τα προγράμματά μας δεν συμπίπτουν.
Μα αν δεν κοιτάξεις τα μάτια του άλλου να δεις τη χαρά, την αγάπη, τη λύπη, την απορία, τον ενθουσιασμό, τη ζεστασιά, την ανησυχία, τα μυστικά που δεν χωρούν σε λέξεις, το δάκρυ που είναι έτοιμο να κυλήσει, αν δεν του χαϊδέψεις το πρόσωπο, το μπράτσο να νιώσετε πώς είστε πράγματι εκεί μαζί, αν δεν του σφίξεις τα χέρια να γαληνέψεις το φόβο, να διώξεις τη μοναξιά, να του δώσεις θάρρος, να ξέρει σε ποιον να υπολογίζει, να του ζητήσεις καταφύγιο, τότε πώς να μη νιώθεις μόνος; Πώς ν' αναπληρώσουν τη ζωή τα Mbps του δικτύου σου;

Κι έρχεται κι η πραγματικότητα να σου θυμίσει την αποτυχία. Όχι, δεν είναι δική σου, είναι γενική, αλλά αυτή τη μοιραζόμαστε όλοι. Κι η μεγαλύτερη αποτυχία είναι να πάψεις να ονειρεύεσαι, να ελπίζεις, να προσπαθείς, να δημιουργείς το χώρο που σου αξίζει, το χώρο που δικαιούσαι στη ζωή. Η μεγαλύτερη αποτυχία είναι να περνά η ζωή και να είναι άδεια ή να τη ζεις με τον τρόπο που σου επιβάλλουν ή επιλέγουν οι άλλοι για σένα. Γιατί όσο κοινότοπο κι αν είναι, έχουμε μόνο μία.
Ευτυχώς, που δεν έχουμε χάσει ακόμη την ικανότητα να αισθανόμαστε, να ονειρευόμαστε κι υπάρχουν άνθρωποι να γίνονται οι φωτεινές ελπίδες για τον κόσμο που δεν εξέπεσε εντελώς και αναπότρεπτα, αλλά έχουμε τη δυνατότητα να ανακαλύπτουμε διαρκώς κι άλλους.
Καλό φθινόπωρο!

Οι Κόρε. Ύδρο. (μας) χώρισαν, αλλά τους αγαπάμε ακόμη...

Οι Κόρε. Ύδρο. έκλεισαν τον εικοσαετή κύκλο τους με μια μίνι περιοδεία, κάτι εξαιρετικά σπάνιο για το αγαπημένο συγκρότημα από την Κέρκυρα που ό,τι κατάφερε το έκανε μόνο του. Κι αυτό πιστέψτε με, είναι κάτι που αξίζει το σεβασμό, το θαυμασμό και τα συγχαρητήριά μας.
Λίγα χρόνια πριν, έτυχε ν' ακούσω τυχαία στο ραδιόφωνο το "Όχι πια έρωτες". Στην αρχή, μου φάνηκε περίεργο, προσπαθούσα να καταλάβω αν η φωνή του Παντελή μου θυμίζει κάτι ή κάποιον. Τίποτε. Την άκουγα πρώτη φορά κι ακόμη κι αν στην αρχή με ξένιζε, ήθελα να μάθω ποιος/ποιοι είναι. Το τραγούδι μου δημιούργησε την περιέργεια να μάθω κι άλλα και να το ακούσω ξανά.
Αυτό είναι η πρώτη κερδισμένη παρτίδα στη μουσική. Εκείνη η μουσική που δεν είναι για όλους, που δεν θα αρέσει, δεν θα την καταλάβουν, δεν θα την εκτιμήσουν όλοι, αλλά δεν έχει και αποδέκτες με συγκεκριμένα κοινά χαρακτηριστικά.
Κόρε. Ύδρο. μπορούν να ακούν εντελώς διαφορετικοί άνθρωποι, με άλλες μουσικές προτιμήσεις και καταβολές, με άλλο τρόπο σκέψης, στιλ, ενδιαφέροντα, αλλά για κάποιον ανεξήγητο λόγο το μόνο τους κοινό είναι οι Κόρε. Ύδρο.
Όταν στις 18 Μαΐου 2013 βρέθηκα στη συναυλία που έδωσαν στο Gagarin 205 κατάλαβα τον λόγο. Ήταν ένα μυθικό live, από εκείνα που χαρακτηρίζεις εμπειρία ζωής, κεραυνοβόλο έρωτα και θέλεις οπωσδήποτε να το ξαναζήσεις. Ένα live με πολύ κακό ήχο, αλλά υπέροχους Κόρε. Ύδρο.
Λίγες εβδομάδες αργότερα, ξαναβρέθηκαν στην Αθήνα ως έκπληξη στη βραδιά για το line up του Up Festival στο Six d.o.g.s κι ήμουν και πάλι εκεί. Αυτή τη φορά ο ήχος ήταν πάρα πολύ καλός κι οι Κόρε. Ύδρο. υπέροχοι. Υποσχέθηκα στον εαυτό μου -και δηλώσαμε ενθέρμως με την παρέα μου- ότι όποτε ξανάρθουν θα πάμε. Δυστυχώς, δεν τηρήσαμε την υπόσχεση, όχι για κανέναν άλλο λόγο, αλλά η πρωινή δουλειά ήταν εμπόδιο στο ξενύχτι μια εργάσιμη ημέρα.
Βέβαια, αν ήξερα ότι αυτά τα live ήταν το κύκνειο άσμα του συγκροτήματος θα είχαν αλλάξει όλα, αλλά δυστυχώς το έμαθα μέσω της ανακοίνωσής τους στη συναυλία που έδωσαν στη Θεσσαλονίκη.
Ξαφνιάστηκα, λυπήθηκα, απογοητεύτηκα σαν έναν έρωτα που μόλις έχεις ενθουσιαστεί και περιμένεις τα καλύτερα που θα έρθουν, παίρνει τέλος και σε αφήνει με μια μετέωρη απορία και με τα σημάδια των φρένων από τα συναισθήματα που είχαν πάρει φόρα κι έτρεχαν.
Μετά, αναρωτήθηκα: γιατί τώρα, που ξαφνικά οι άνθρωποι που τους ακούν και τους ακολουθούν αυξάνονται; Μπορεί ποτέ να μην γίνουν εκατομμύρια, αλλά διαρκώς αυξάνονται κι είναι ένα κοινό πιστό, αφοσιωμένο, πωρωμένο.

Τότε, συνειδητοποίησα ότι έκλεισαν 20 χρόνια ζωής ως συγκρότημα κι εγώ τους ξέρω τα τελευταία 6. Ξεκίνησαν στα σχολικά τους χρόνια ως ένα γκρουπ φίλων, με αλλαγές, αποχωρήσεις, εισόδους, διαλείμματα, ανταμώματα, σπάνιες εμφανίσεις, αραιές κυκλοφορίες, δικούς τους ρυθμούς, δικό τους τρόπο, στηριζόμενοι στην αγάπη και το πάθος τους γι' αυτό που ήθελαν να κάνουν, όπως ακριβώς το ήθελαν. Και τα παρελκόμενα δεν είναι το φόρτε τους. Στις συνεντεύξεις φαινόταν, δεν ήταν αυτό το θέμα, αυτό ήταν κάτι που γινόταν στα πλαίσια μιας προώθησης, αλλά δεν είναι αυτό το θέμα, δεν τους απασχολεί.
Βλέποντας τον Παντελή στη σκηνή, καταλάβαινες ότι εκείνη τη στιγμή είναι εκεί για σένα, τον καθένα ξεχωριστά κι ας μη σε ξέρει κι ας μη σε μάθει ποτέ, αλλά όχι με την έννοια ότι θέλει να σε κάνει να περάσεις καλά, αλλά θέλει να είσαι εκεί γι' αυτό που θα ζήσει εκείνος. Και πιστέψτε με, γι' αυτό περνούσες ακόμη καλύτερα από όσο θα μπορούσες να φανταστείς ποτέ!
Μέσα σε 20 χρόνια λοιπόν, περνώντας από την εφηβεία στην ενηλικίωση και φτάνοντας στο μέσον της δεκαετίας που αναθεωρείς πράγματα και καταστάσεις, είναι απολύτως λογικό να θέλεις να κάνεις καινούργια πράγματα, να δοκιμάσεις τον εαυτό σου, τις αντοχές σου, τις δυνατότητές σου, να νιώσεις ότι μπορείς να τα καταφέρεις και μόνος. Σε τέτοιου είδους σχέσεις πάντα έρχεται η στιγμή της ανεξαρτητοποίησης, του απογαλακτισμού αν θέλετε. Πρόκειται για μια φυσιολογική εξέλιξη και κυρίως, υγιή.
Ως -πρόσφατο- μέρος του κοινού που τους αγαπά, πωρώνεται και θα ήθελε να ξαναζήσει πολλές ακόμη βραδιές σαν εκείνες τις δύο με τις συναυλίες τους, έχω να πω ότι θα μου λείψουν τρομερά, στεναχωρήθηκα, ένιωσα ότι δεν πρόλαβα να τους χορτάσω και ακόμη νιώθω θλίψη.
Ως άνθρωπος, όμως, που πιστεύει στην αλλαγή και την εξέλιξη των άλλων ανθρώπων, στο δικαίωμα να αφήσουν το παρελθόν όπως το ήξεραν, παίρνοντας ρίσκο για το μέλλον, ως μια απολύτως προσωπική ανάγκη κι επιλογή απογυμνωμένη από τη γνώμη των άλλων, εύχομαι να κάνουν όλα όσα ονειρεύονται με τον τρόπο, το πάθος και την αγάπη που τους οδηγεί κι εμείς θα είμαστε εδώ να ακούσουμε αυτό που έχουν να πουν.

Έκαναν τα πάντα μόνοι τους, με τον δικό τους τρόπο, ό,τι κατάφεραν το έκαναν μόνοι έξω από νόρμες και συμβιβασμούς, αποδεχόμενοι την κατάσταση ως είχε, χωρίς όμως να αφήσουν και να τους παρασύρει. Μπορεί στην Κέρκυρα, όπως έλεγε ο Παντελής Δημητριάδης τον Απρίλιο που μας μίλησε τηλεφωνικά από εκεί, το κοινό να είναι σχεδόν ανύπαρκτο, αλλά από την άλλη, αυτό είναι και το εκπληκτικό. Κατάφεραν -προσέξτε, ένα εφηβικό αρχικά συγκρότημα- να αποκτήσουν φανατικούς λάτρεις σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και σε όλη την Ελλάδα (μπορεί όχι τόσους όσοι θα ήθελαν) οι οποίοι περίμεναν εναγωνίως και ενθουσιωδώς το επόμενο live τους.
Γιατί οι συναυλίες τους ήταν σαν ραντεβού, σου δημιουργούσαν πεταλούδες στο στομάχι και την ανάγκη να κοιτάς ημερολόγιο και ρολόι μέχρι τη στιγμή που θα μπεις στον συναυλιακό χώρο.
Όσοι τους έκριναν αυστηρά, αρνητικά ή τους "έθαψαν" κακεντρεχώς τις τελευταίες ημέρες, μία είναι η απάντηση: το να πετύχεις αυτό που κατάφεραν αυτοί οι άνθρωποι είναι σπουδαίο και μια περίτρανη απόδειξη ταλέντου, γιατί όταν δεν τους έχεις ξανακούσει ποτέ, δεν ξέρεις ούτε ένα τους τραγούδι, πας εξαιτίας άλλων στο live και φύγεις αναζητώντας όλη τους τη δισκογραφία και δηλώνεις ρητά "στην επόμενη συναυλία θα είμαστε οπωσδήποτε εκεί", τότε αυτοί οι άνθρωποι κάνουν κάτι πάρα πολύ καλά.
Κόρε. Ύδρο. θα μου λείψετε πολύ, αλλά θα είμαι εδώ να περιμένω την καινούργια, ακόρεστη μορφή σας.
Παντελή, Αλέξανδρε: Ήσασταν υπέροχοι. Θα συνεχίσετε να είστε, αλλά κάπως διαφορετικά, σωστά;

Καλή Πρωτοχρονιά και ένα υπέροχο 2014!

Γιατί όταν ο άνθρωπος είναι ολιγαρκής τί ζητάει; Να, εδώ, τίποτε σπουδαίο, θα μας τα πει κι η Eartha Kitt από το 1953...

Καλή μας Πρωτοχρονιά κι ακόμη καλύτερη χρονιά! Το 2014 οφείλει να μας ανταμείψει για όλη την ταλαιπωρία, τους κόπους, την υπομονή, την αντοχή, την προσπάθεια, το πείσμα και τη δύναμη που επιδείξαμε το 2013.
Για τις στιγμές που ξεπεράσαμε εαυτόν και διατηρήσαμε την ψυχραιμία και το χαμόγελό μας, για τις τρικλοποδιές που μπήκαν και σηκωθήκαμε συνεχίζοντας με ...ακμαίο ηθικό, για τις απογοητεύσεις που ξεπεράσαμε πεισμώνοντας περισσότερο κι επιμένοντας να ελπίζουμε. Για τα αντίο που είπαμε κι αντί να μας διαλύσουν, μας έκαναν πιο δυνατούς και σίγουρους για τον εαυτό μας. Για την αγάπη που δώσαμε χωρίς να περιμένουμε τίποτε -και δεν πήραμε τίποτα- αλλά παρόλα αυτά γίναμε πλουσιότεροι. Για τη δουλειά που προσφέραμε και δεν είχε το αντίκρισμα που περιμέναμε, αλλά κρατήσαμε τα θετικά, ότι κερδίσαμε το στοίχημα με τον εαυτό μας.
Για τα όνειρα που κάναμε και δεν πραγματοποιήθηκαν, αλλά δεν σταματήσαμε να ονειρευόμαστε...
Για όλες αυτές τις δοκιμασίες του 2013 λοιπόν, που μας πήραν, αλλά μας δίδαξαν κιόλας, η νέα χρονιά οφείλει να μας αφήσει τη γνώση και τη σοφία, να πάρει τα δύσκολα και να μας δώσει περισσότερη χαρά, αγάπη, ουσία!
Να έχουμε μια αληθινή, γλυκιά, τρυφερή, χαρούμενη, δημιουργική, γεμάτη αγάπη και τους κατάλληλους ανθρώπους χρονιά!

Η προσωπική μου επέτειος...

Κάτι που πρέπει να θυμάμαι κάθε μέρα και μου υπογράμμισε ο δικός μου άνθρωπος πως δεν πρέπει να το ξεχάσω, είναι πως αν ανατρέξω στα χρόνια πριν ξεκινήσω ψυχοθεραπεία, αλλά και τα πρώτα μόλις είχα ξεκινήσει, οι μέρες μου όπως τις θυμάμαι ήταν πιο γκρίζες και μακράν χειρότερες από την πιο μέτρια τωρινή μου μέρα. Κι αυτό είναι μια τεράστια εξέλιξη την οποία πρέπει να υπενθυμίζω στον εαυτό μου και να νιώθω πολύ περήφανη γι' αυτή.
Είναι ο δρόμος που έχω διανύσει αυτά τα έξι χρόνια, είναι η προσωπική μου πορεία μέσα από την προσπάθεια, την επιμονή, την πίστη και την θέλησή μου. Είναι όλη μου η ανάγκη και δίψα για ζωή, όχι μια οποιαδήποτε, αλλά τη ζωή που ονειρεύομαι και αξίζω.
Τα χαμόγελα, τη χαρά, την μείωση του φόβου, την αύξηση της αυτοπεποίθησης, την ισότητα στις σχέσεις με τους άλλους, την εμπιστοσύνη και αγάπη στον εαυτό μου, την φροντίδα που μου χρωστώ. Και τη σιγουριά για όσα θέλω και όσα δεν θέλω, όσα χρειάζομαι και όσα είναι περιττά, όσα έχω επιλέξει και όσα τα έχουν επιλέξει άλλοι για μένα, για τον τρόπο που θα ζήσω, τον δικό μου τρόπο, όχι τις απόψεις των άλλων.
Κι έτσι, σήμερα, 26 Απριλίου, κλείνουν ακριβώς 6 χρόνια από εκείνη την Παρασκευή που πήγα με όλη μου την καρδιά, αλλά και με έναν φόβο, στην πρώτη μου συνεδρία. Δεν μπορώ να θυμηθώ πολλά, μόνο μερικά στιγμιότυπα, μα θυμάμαι πως φεύγοντας σημείωσα την ημερομηνία για να μην το ξεχάσω. Ήταν έστω κι ασυνείδητα μια πολύ σημαντική μέρα της ζωής μου, μια αφάνταστα σημαντική μέρα για την υπόλοιπη ζωή μου. Η μέρα που αποφάσισα να αλλάξω ό,τι δεν μου αρέσει σ' αυτή, που αποφάσισα να με μάθω λίγο καλύτερα, που αποφάσισα ότι ήρθε η ώρα να γίνω ο άνθρωπος που είμαι πραγματικά και που θέλω.
Έχει μια ιδιαίτερη συναισθηματική φόρτιση η συγκεκριμένη μέρα, ειδικά φέτος, γιατί σε λίγο αυτός ο κύκλος θα κλείσει. Θα αποχαιρετήσω έναν ακόμη άνθρωπο, τον δικό μου άνθρωπο, στον οποίο έχω εμπιστευθεί όσα σε κανέναν άλλο, αλλά όχι για κακό, ούτε με πικρία, ούτε με θυμό, ούτε με απογοήτευση, αλλά με την εύλογη θλίψη ότι πρέπει να αποχωριστείς κάποιον που αγαπάς κι αποτελεί κομμάτι της καθημερινότητάς σου στα μικρά και στα μεγάλα και στήριγμα σε όλα. Κι αυτό δημιουργεί έναν φόβο και μια ανησυχία για το πώς θα είναι χωρίς εκείνη.
Μα αν με ρωτήσει κάποιος τι ήταν αυτά τα έξι χρόνια για μένα, θα απαντήσω τα έξι πιο γεμάτα, πιο δημιουργικά, με τις περισσότερες εντάσεις, συγκρούσεις και επανατοποθετήσεις, αλλά και αυτά που ένιωσα πιο χαρούμενη, πιο ευτυχισμένη, πιο γεμάτη, πιο κοντά σ' αυτό που είμαι και που θέλω από ποτέ.

Αυτά τα χρόνια είναι σαν να κάνω προπόνηση για τους Ολυμπιακούς αγώνες, μόνο που δεν ντοπάρομαι και δεν κρίνεται το αποτέλεσμα από μια απόδοση, αλλά από τη διαρκή στάση μου απέναντι στα γεγονότα, στις πράξεις, τις σχέσεις, τις συμπεριφορές, τις επιλογές και τις αποφάσεις και τί μαθαίνω για μένα μέσα από αυτές.
Έξι χρόνια "ενηλικιώνομαι", έχοντας την απόλυτη ευθύνη του πώς αυτό θα γίνει σωστά και σύμφωνα με τους δικούς μου ρυθμούς. Με έναν αρωγό που ξέρω ότι μπορώ να του ανοίξω ακόμη και τα πιο δύσκολα κομμάτια μου και να τα φροντίσει με σεβασμό και κατανόηση.
Έξι χρόνια... Είναι ένας αριθμός, ούτε πάρα πολύ μικρός, ούτε ιδιαίτερα μεγάλος, μα υπάρχουν παιδιά που γεννήθηκαν τότε και τώρα πηγαίνουν πρώτη δημοτικού, ήταν βρέφη και τώρα είναι παιδιά που τρέχουν, γελάνε, παίζουν, μαλώνουν, κάνουν φίλους, μαθαίνουν, απορούν,  διαβάζουν,  κάνουν λάθη και τα αντιμετωπίζουν! Είναι έξι χρόνια που με μια γρήγορη σκέψη φαίνονται λίγα, αλλά με μια πιο προσεκτική αποτίμηση είναι πολλά, γιατί η Παναγιώτα του 2007 με την Παναγιώτα του 2013 έχει οφθαλμοφανείς, αλλά κυρίως σημαντικές εσωτερικές διαφορές.
Η βάση είναι η ίδια, αυτή ήταν η πρώτη ύλη, μόνο που το καλούπι δεν μου ταίριαζε, δεν ήταν συνειδητή δική μου επιλογή κι αυτό έπρεπε ν' αλλάξει. Έμαθα να αποδέχομαι, να σέβομαι και να αντιμετωπίζω τις ατέλειές μου ως άνθρωπος -όχι εύκολα και άκοπα και σίγουρα όχι ολοκληρωτικά- που τόσο με φόβιζαν, αυτά τα κομμάτια που ακόμη κι αν δεν μ' αρέσουν πρέπει να συνειδητοποιήσω ότι μου ανήκουν, είναι δικά μου και πρέπει να συμφιλιωθώ μαζί τους. Αν δεν το κάνω, ξέρω πως δεν θα μπορώ να συμβιώσω ειρηνικά μαζί τους, άρα με τον ίδιο μου τον εαυτό. Ειλικρινά, δεν είναι εύκολο, δεν είναι πως δεν έχει κόστος καθώς παλεύεις μ' εσένα, με όσα έχεις μάθει ως σήμερα, ανατρέπεις τον ίδιο σου τον εαυτό και ανοίγεις πόρτες και επιλογές που νόμιζες πως δεν υπήρχαν μέσα σου. Περνάς από όλα τα πιθανά στάδια, από τη σύγχυση, τη λύπη, την απογοήτευση, το θυμό, το φόβο, την αγωνία, την αναποφασιστικότητα, το κλείσιμο στον εαυτό σου, το πισωγύρισμα, την αισιοδοξία, τη χαρά, τη σιγουριά, την ηρεμία, την όρεξη για καινούργια πράγματα και δημιουργία, το άνοιγμα στον κόσμο εκεί έξω που κάποτε τον φοβόσουν.
Έρχονται μέρες που θέλεις να κλάψεις μέχρι να πλημμυρίσει ο κόσμος όλος, που πνίγεσαι και δεν αντέχεις άλλο, που θέλεις να ουρλιάξεις "ως εδώ, παραδίνομαι!", αλλά αν ξέρεις πού θέλεις να φτάσεις μέσα από τη διαδικασία της ψυχοθεραπείας τις αντέχεις, τις εκλογικεύεις, τις καταλαβαίνεις και τις ξεπερνάς. Γιατί θα έρθουν οι μέρες που ακόμη κι αν γύρω σου επικρατεί το χάος θα μπορείς πια να προστατεύσεις τον εαυτό σου και να διατηρήσεις τη χαρά και την ηρεμία σου.
Θα ξανάρθουν δύσκολες μέρες, κανείς δεν σου λέει ότι θα πάψεις να τις συναντάς, μόνο που πια θα διαρκούν λιγότερο, θα τις κατανοείς και θα τις αντιμετωπίζεις πιο δραστικά και αποτελεσματικά με λιγότερο προσωπικό κόστος.
Μαθαίνεις να σέβεσαι την διαφορετικότητά σου και τη διαφορετικότητα των άλλων στον τρόπο σκέψης, σύνδεσης, αντίδρασης, έκφρασης συναισθημάτων και κυρίως, ζωής. Συνειδητοποιείς ότι το να επικρίνεις τις επιλογές των άλλων είναι άσκοπο και δυσλειτουργικό, όπως ακριβώς και το να επιτρέπεις στους άλλους να επικρίνουν τις δικές σου επιλογές.
Ακόμη και οι πιο εξουθενωτικές και ψυχοφθόρες μέρες μπορούν να μαλακώσουν αν βρεθείς απέναντι σε κάποιον που είναι πρόθυμος να σε ακούσει, έχοντας τη γνώση, αλλά όχι και την προκατάληψη ή τη διάθεση να σε κρίνει.
Κι έτσι, γίνεσαι πιο λειτουργικός άνθρωπος, πιο αυθεντικός, γιατί φτιάχνεις τα όριά σου, δημιουργείς τους δεσμούς που σου ταιριάζουν, κόβεις όσους σε κρατούν καθηλωμένο και ξέρεις να ξεχωρίζεις ό,τι θέλεις από αυτά με τα οποία θα πρέπει να καταπιεστείς για να συμβιβαστείς. Δεν ακολουθείς τα "πρέπει" του ψυχοθεραπευτή, είναι εκεί για να σε βοηθήσει να μάθεις εσύ τον εαυτό σου και να πάρεις μόνος τις αποφάσεις σου. Είναι εκεί για να κάνει τις σωστές ερωτήσεις ώστε να βρεις εσύ τις απαντήσεις που πάντα είχες, αλλά δεν το ήξερες ή έβλεπες και να σε καθησυχάσει όταν μέσα στο μυαλό σου τα πάντα έχουν μεγεθυνθεί.
Για να επανέλθω στο πρώτο ενικό... Αυτά τα έξι χρόνια είχαν όσες αλλαγές έπρεπε να γίνουν κι ίσως αν ήμουν έτοιμη να είχαν γίνει κι άλλες, αλλά η Βάσω λέει πως πρέπει να σεβόμαστε τον χρόνο μας. Ο καθένας έχει τον δικό του.
Η Βάσω είναι "ο δικός μου άνθρωπος" τα τελευταία έξι χρόνια και χρωστάω έναν απολογισμό, σ' εμένα, σ' εκείνη, στην διαδικασία, στο μεγάλο ταξίδι που κάναμε μαζί στα πιο μύχια σημεία της ψυχής μου.
Δεν είναι πάρα πολλά, αλλά δεν είναι καθόλου λίγα.
Είμαι ευγνώμων και χαίρομαι γι' αυτά και ταυτόχρονα, νιώθω μεγάλη συναισθηματική φόρτιση λόγω του κύκλου που κλείνει.
Αλλά το τέλος είναι κάτι σχετικό και όταν κάτι μέσα μας υπάρχει, δεν τελειώνει ποτέ κι ας μας χωρίζει η απόσταση -θέλω να ελπίζω... Κλείνει μονάχα το κομμάτι που πρέπει.

Η Παναγιώτα (του 2013 και του '12 και του '11 και του '10 και του '09 και του '08 και του '07, με όλες τις αλλαγές που συντελέστηκαν μέσα σ' αυτά τα χρόνια).

Mαριέττα Φαφούτη & Voyage Limpid Sound -This is not the end